کانون فرهنگی تبلیغی مردمی امین

به نام خدا
💠 دکتر محمدحسین زاده در این نشست، به بیان بخشی از یافته های رساله دکتری خود با عنوان "تبیین برنامه درسی پنهان عفاف و حجاب دانشکده علوم پزشکی مشهد" پرداخت. در این رساله تلاش گردیده بود که با مطالعه زمینه ای، فرآیند برنامه درسی پنهان عفاف و حجاب کشف گردد. ایشان دلیل انتخاب دانشگاه علوم پزشکی و پژوهش پیرامون آن را، اقتضائات کاری آن و اهمیت بیشتر مباحث محرم و نامحرم، بین دو گروه اساتید و دانشجویان و پزشکان و بیماران عنوان نمودند.
💠 جامعه پژوهش انجام شده، دانشجویان، اعضای هیئت علمی و کارمندان دانشکده علوم پزشکی مشهد بودند که داده های گردآوری شده، پس از تجزیه و تحلیل، یافته های ارزشمندی را نشان دادند. یافته ها حاکی از آن بود که، دانشجویان دانشکده علوم پزشکی، در خلال یادگیری و در پی 7 سال آموزش پزشکی، درگیر فرآیند هویت یابی عفافگرایی هستند. یعنی به طور مداوم و حداقل به طور ذهنی و فکری، درگیر مسأله نوع تفکر، نوع رفتار، نوع پوشش، نوع تعامل و ... هستند که بعضاً با پیش زمینه های قبلی آنها منافات دارد. آنها درگیر پاسخگویی به این سؤالات هستند که معیارهای پزشکی در جامعه اسلامی، برای موفقیت چگونه است و چه مواقعی با تضادها و تعارض هایی مواجه خواهند شد و در این مواقع باید دید حرفه ای را لحاظ قرار دهند و یا دید مذهبی غالب گردد. بنابراین هویت یابی عفافگرایی در این دانشجویان، دچار یک نابسامانی، اختلال و ناهماهنگی می شود.

دکتر محمدحسین زاده:
💠 در رساله ارائه شده، به تبیین برنامه‌درسی ‌پنهان عفاف و حجاب دانشکده پزشکی مشهد پرداخته ‌شده است. "آنومی هویت‌یابی عفافگرایی" تئوری ذاتی ظهور یافته و درواقع طبقه مرکزی پدیدارشده از داده‌های این پژوهش در خصوص تبیین فرایند برنامه‌درسی ‌پنهان عفاف و حجاب دانشکده پزشکی مشهد بود. ماحصل این "آنومی هویت‌یابی"، در مراحل مختلف تحصیل و به‌تبع آن در رویارویی با ابعاد، ویژگی‌ها و مقتضیات خاص هر مرحله به شیوه‌های مختلفی تجلی می‌یافت. در این پژوهش این ظهور و بروز در سه مرحله کلی عیان و با عناوین "هویت عفافگرایی هنجاری"، "برمودای هویت عفافگرا" و "هویت عفافگرایی حرفه‌ای سکولاریستی" نام‌گذاری شد. دانشجویان پزشکی در مواجه با "آنومی هویت‌یابی" کنش و واکنش‌هایی را از خود نشان می‌‌دهند که تحت تأثیر شرایط زمینه‌ای مانند در سن ازدواج قرار داشتن، جو سیاسی – اجتماعی جامعه، باورها و ارزش‌های فرهنگی جامعه و به‌ویژه  شرایط مداخله‌ای نظیر ویژگی‌های فردی و خانوادگی دانشجو، منابع اطلاعاتی مورداستفاده وی و نحوه استفاده از شبکه‌های اجتماعی در دسترس، قرار دارند. این کنش و واکنش‌ها به‌صورت بهم ریختگی #طرحواره_های_ذهنی موجود آن‌ها در رابطه با عفاف و حجاب و نیز تلاش ایشان برای سازگاری با جو پزشکی تجلی می‌یافت. پیامد این فرایند "اباحه گری در عفاف و حجاب" بود.
💠 فرایند هویت‌یابی عفاف گرایی، تجربه‌ای است که تقریباً از ابتدا تا انتهای دوره تحصیل در دانشکده پزشکی را شامل می‌شود و دانشجویان لااقل از لحاظ ذهنی و فکری در تمام محیط آموزشی با آن درگیر هستند و دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این هویت‌یابی به‌صورت مستقیم رفتار دانشجویان در زمینة #عفاف_و_حجاب را هدایت می‌کند. با توجه به اینکه نوعی نابسامانی و آشفتگی در این فرایند مشاهده شده، که منجر به کاستی‌هایی درزمینة رعایت عفاف و حجاب در دانشجویان شده، به آن استعاره "آنومی هویت یابی عفافگرایی" اطلاق شد.
برنامه‌درسی ‌پنهان دانشگاه:
💠 علی‌رغم اینکه یکی از اهداف مهم برنامه‌درسی رسمی دانشگاه در دوره پزشکی عمومی، نهادینه‌سازی ارزش‌های اسلامی و ایرانی ازجمله عفاف و حجاب برشمرده‌شده است، اما تجارب زیسته دانشجویان حاکی از شکل‌گیری و نقش بسیار مهم برنامه‌درسی ‌پنهان دانشگاه در فرایند هویت‌یابی عفاف گرایی دانشجویان بود. به‌عبارت‌دیگر گویا بعد پیش‌بینی‌نشده برنامه‌های درسی نقش مهم‌تری را در این زمینه ‌ایفا می‌نمود. به‌گونه‌ای که گویا به‌موازات برنامه درسی رسمی پزشکی، برنامه درسی دیگری به‌صورت غیررسمی و ‌پنهان در زمینة عفاف و حجاب در این دانشکده در جریان است که بر هویت‌یابی عفاف گرایی دانشجویان و به‌تبع آن بر رفتار دانشجویان در خصوص عفاف و حجاب بسیار تأثیرگذار بوده است. تمامی عوامل مربوط به برنامه‌درسی ‌پنهان دانشگاه که شرکت کنندگان بیان نموده بودند، در چهار طبقه عوامل مربوط به محیط شناختی، عوامل مربوط به محیط فیزیکی، عوامل مربوط به محیط اجتماعی و عوامل مربوط به محیط دیوانسالاری دسته بندی شد.

💠 به‌طورکلی می‌توان همه عوامل مؤثر بر ایجاد پدیده آنومی هویت گرایی عفاف و حجاب در دانشجویان را به‌مثابه برنامه‌درسی ‌پنهان دانشکده پزشکی مشهد درزمینة عفاف و حجاب، در چهار عامل کلی درزمینة رعایت عفاف و حجاب نشان داد. این 4 عامل شامل دانشگاه، فرد، جامعه و خانواده بود که هر یک دربردارنده عوامل مختلف دیگری بودند. عوامل مرتبط با فرد (دانشجو) که به ویژگی‌های شخصی (سن، وضعیت تأهل، وضعیت بومی بودن، وضعیت سکونت)، ویژگی‌های روانی (مثل انگیزه‌های ورود به دانشگاه، عزت‌نفس و...) و ویژگی‌های اجتماعی-فرهنگی (نوع تربیت فرد، گروه دوستان، منابع اطلاعاتی اش و...) دانشجویان مرتبط است. عوامل مرتبط با جامعه به فرهنگ جامعه عمومی و فرهنگ جامعه تخصصی پزشکی تقسیم‌بندی شده که البته یافته‌های پژوهش حاکی از تأثیرگذاری بیشتر جامعه تخصصی پزشکی نسبت به جامعه عمومی است. عوامل مرتبط به خانواده دانشجو نیز به ویژگی‌های اجتماعی-فرهنگی خانواده افراد، میزان نظارت شان و سبک تربیتی و به عبارتی سبک‌های فرزندپروری والدین دانشجویان اشاره داشت. عامل دانشگاه نیز در چهار طبقه عوامل مربوط به محیط شناختی، محیط فیزیکی، محیط اجتماعی و محیط دیوانسالاری دسته بندی شد.

💠 برخی از موارد قابل توجه به‌منظور نهادینه‌سازی عفاف و حجاب در دانشگاه علوم پزشکی:
1. باید کوشید این امر تبدیل به گفتمانی ذهنی در فضای غالب جامعه پزشکی شود تا سپس بتوان آن را تبدیل به رفتار نمود و به یاد داشت که رشته‌هایی مانند طبابت، قضاوت و روحانیت ازجمله حرفه‌هایی هستند که از دیرباز جامعه انتظارات ویژه‌ای از آنان داشته و در قبال آن امتیازات خاصی به آن‌ها می‌داده است که این انتظارات جامعه با عنوان اصول پروفشنالیسم مطرح می‌شود. در تدوین این اصول پروفشنالیسم می باید مسائل عفاف و حجاب اسلامی در آن جایگاه ویژه‌ای ‌یابد.
2. در دانشگاه باید ویژگی‌های رفتار مطلوب یک پزشک در بعد عفاف و حجاب مشخص شود تا افراد شاغل در این دانشگاه به‌ویژه دانشجویان، انتظارات واقعی دانشگاه اسلامی را در خصوص پوشش و تعامل بدانند.
3. آموزش‌های لازم درزمینة آموزش و نهادینه‌سازی این رفتارها در قشر دانشجو موردتوجه قرار گیرد.
4. رصد و ارزشیابی مستمر این رفتار در دانشجویان و اساتید و دیگر اقشار درگیر در آموزش دانشجویان مدنظر قرار گیرد.

💠 گزیده ای از نظرات برخی اعضای حاضر در جلسه:
🔺 جناب آقای ابوترابیان: نمونه چنین کاری را در مدارس دخترانه نیز داریم و ضرورت دارد که پژوهشی این چنینی در این مدارس نیز انجام شود و یافته های آن می تواند به برنامه ریزی ها کمک کند. متأسفانه دفاع از همسر و خانواده در مدارس دخترانه مورد هجمه قرار می گیرد و در شهرهای بزرگی مثل مشهد، فضای ضد خانواده و ازدواج در دبیرستان ها قوی است.
🔺 آقای دکتر حسنی درمیان: ما سه نوع پوشش عرفی، پوشش قانونی و پوشش دینی داریم. الان به واقع کدام نوع پوشش در ایران غالب است؟ در تحقیقی که در کشور آمریکا انجام شده بود، علل افول ایمان مورد بررسی قرار گرفته بود و نتیجه آن تحقیق نشان داد که آمدن دانشجویان به دانشگاه باعث کاهش رفتارها و الگوهای ایمانی می‌شود. اما افول در افرادی که در دانشگاه هم نیامده بودند، بیشتر مشاهده شده بود. بنابراین نمی توان قضاوت نمود که دانشجویان دانشکده پزشکی با غیردانشجویان، در مقوله عفاف متفاوت هستند. در جامعه ما پوشش و عفاف یکی از عناصر یک پکیج است که امروزه بیشتر از سایر عناصر مورد توجه قرار گرفته است. تغییر در سلسله مراتب ارزش ها اتفاق می افتد و باز هم به عمق مسئله به درستی پی نبرده ایم.
💠 قبل از آغاز جلسه و در ساعت 14:45نیز، مستند "چرایی اکران ایکسونامی در مشهد" پخش گردید. این مستند به بررسی ابعاد، پیامدها و چالش های اکران عمومی مستند ایکسونامی (خاطرات یک پورن استار از آزادی های جنسی خود در غرب) در روز دوشنبه 20 آبان ماه، در سینما هویزه مشهد، صورت گرفته بود پرداخته بود.

لینک سایت کارگروه عفاف گرایی و تربیت جنسی دانشگاه فردوسی مشهد

لینک کارگروه عفاف گرایی و تربیت جنسی دانشگاه فردوسی مشهد در ایتا

تهیه و تنظیم : کانون فرهنگی تبلیغی امین 
حق نشر محفوظ / با ذکر منبع بلامانع