آداب همبستری (3) | مستحبات آمیزش
3- مستحبات آمیزش
الف) وضوگرفتن
براساس روایات اسلامی، مستحب است انسان مسلمان پیوسته وضو داشته باشد.[1] و به هر كاری با طهارت روی آورد.[2]
البته همواره وضوداشتن ممكن است برای برخی از افراد دشوار باشد لیكن در برخی از كارها، به طور ویژه به داشتن طهارت و وضو سفارش شده است كه از جملة آنها، وضوداشتن به هنگام آمیزش است؛[3] علیالخصوص اگر همسر انسان حامله باشد. چه اینكه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در حدیثی سفارش میكند:
هنگامی كه همسرت حامله است با او آمیزش مكن مگر آنكه وضو داشته باشی زیرا در غیر اینصورت اگر فرزندی متولد شود، كوردل و بخیل گردد.[4]
امید است دانشگاهیان عزیز در رشتههای روانشناسی و علوم تربیتی، بخشی از پژوهشها و پایاننامههای خود را به این موضوع اختصاص دهند و بدین ترتیب هم بر سهم تولید علم كشورمان بیافزاید و هم به یكی از مصادیق وحدت و همكاری میان حوزه و دانشگاه جامع عمل بپوشند.
ب) نماز و دعا
دیگر از مستحبات آن است كه انسان مسلمان پیش از نخستین همبستری و آمیزش با همسرش، دو ركعت نماز بخواند و سپس خدا را تمجید كند و بر محمد و آل محمد صلوات فرستد، آنگاه از خدا بخواهد كه اُنس و اُلفَت و دوستی و خشنودی همسرش را روزی او گرداند و نیز او را مورد پسند همسرش قرار دهد. چنانكه امام باقر (علیه السلام) در سفارش به مردی این دستورات را بیان فرمودند.[5]
آری كلمات و جملات به اندازهای در جهان هستی و در معاشرت با دیگران و در پیمانها و روابط زناشویی تأثیرگذار است كه جا دارد رشتة خاصّی از علم به این مهم اختصاص یابد.[6]
پ) نام خدا و استعاذه
براساس روایات اسلامی مستحب است انسان مسلمان هركار شایستهای را با نام خدا آغاز كند چه اینكه در غیر اینصورت آن كار ناتمام میماند و به نتیجة مطلوب نمیرسد.[7]
افزون بر این در انجام برخی از كارها با نام خدا، سفارش ویژه شده است كه از جملة آنها، بر زبان جاری كردن نام خدا به هنگام آمیزش است و نیز برای آنكه شیطان در نطفة انسان شریك نشود و فرزندش با ایمان گردد و از آسیب شیطان در امان ماند مستحب است از شرّ شیطان به خدا پناه برد. چنانكه امیرمؤمنان (علیه السلام) سفارش کرده هرگاه یكی از شما خواست آمیزش كند بایستی بگوید:
بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنِی الشَّیطَانَ وَ جَنِّبِ الشَّیطَانَ مَا رَزَقْتَنِی.[8]
آری از آنجا كه به فرموده قرآن كریم شیطان در اموال و اولاد انسان شریك و سهیم میشود « وَشَارِكْهُمْ فِی الأَمْوَالِ وَالأَوْلادِ »[9]بنابراین راه نجات از شراكت شیطان در فرزندان به این است كه آدمی به هنگام آمیزش، از شرّ شیطان به خدا پناه برَد؛ چنانكه در روایات اسلامی به این مطلب اشاره شده است.[10]
ت) اصلاح انگیزه
از آنجا كه دنیا مزرعة آخرت است و هدف از خلقتِ انسان، رسیدن به كمال و قرب الهی میباشد و تنها راه رسیدن به كمال و قرب الهی، عبودیت و بندگی خداست بنابراین بهتر است انگیزة انسان از كارهایی كه انجام میدهد به جهت انجام وظیفه و خشنودی خدا باشد.
با این فرض، همة كارهای ضروری دنیوی را میتوان با انگیزة درست انجام داد و قصد قربت كرد و به واسطة آن به خدا نزدیك شد.
به عنوان مثال انسان تشنه است میخواهد آب بخورد، میتواند همین آب خوردنِ خود را رنگ الهی بخشد و از این طریق به خدا نزدیك شود؛ زیرا از طرفی حفظ نفس و سلامتی، امری است واجب، و از سوی دیگر انجام این واجب تحقق پیدا نمیكند مگر به نوشیدن آب؛ پس انسان میتواند برای خشنودی خدا - و به عنوان انجام یك عمل صالح - به اندازة نیاز آب بنوشد و به خدا نزدیك شود.
قرآن كریم دربارة نقش كلیدی اصلاح انگیزه در انجام عمل صالح و رسیدن به لقاء پروردگار میفرماید:
« فَمَن كَانَ یرْجُو لِقَاء رَبِّهِ فَلْیعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا یشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا »[11]
كسی كه امید دارد به دیدار پروردگارش برسد باید كاری شایسته انجام دهد و هیچكس را در عبادت پروردگارش شریك نسازد. (یعنی كار شایسته را فقط برای رضا و خشنودی خدا، و تحقق فرمان الهی انجام دهد نه چیز دیگر).
پس با این فرض انسان میتواند همة كارها و لحظههای زندگیاش را در خدمت پروردگارش قرار دهد و از این طریق به خدا نزدیك شود. چنانكه امیرمؤمنان (علیه السلام) در دعای شریف كمیل میفرماید:
أسئَلُكَ ... أن تَجْعَلَ اوقاتی من اللّیلِ و النّهار بذكرِكَ مَعْمورَةً و بِخِدمَتِكَ مَوْصُولَةً وَ اَعمالی عِندَكَ مَقبُولَةً حتّی تكون اَعمالی و اَورادی كُلُّها وِرْداً واحِداً وَ حالی فی خِدمَتِكَ سَرمَداً .[12]
پروردگارا از تو میخواهم كه اوقاتم را در شب و روز به یاد خودت آباد سازی و به اجرای دستورهایت پیوسته مشغولم داری، و كارهایم را مورد قبول درگاهت گردانی تا همة كارها و گفتههایم، یك جهت برای تو باشد و حالم همیشه در خدمت و انجام فرمان تو سپری گردد.
قرآن كریم در اینباره فرموده:
« قُلْ إِنَّ صَلاَتِی وَنُسُكِی وَمَحْیای وَمَمَاتِی لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِینَ »[13]
بگو به راستی نماز و عباداتم، و زندگی و مرگم، همگی برای خدایست كه پرودگار جهانیان است.
پس با انگیزه و نیت درست و خالص، میتوان به همة كارهای دنیوی رنگ الهی بخشید و آنها را برای آخرت ذخیره كرد. اینك یكی از كارهای دنیوی، آمیزش با همسر است كه اگر با نیت و انگیزة درست صورت پذیرد یكی از مصداقهای عمل صالحی است كه آدمی را از پاداشهای معنوی بهرهمند میكند. چنانكه رسول خدا به ابوذر غفاری فرمود: «إئتِ أهلَكَ تُؤجَر» با همسرت آمیزش كن تا پاداش بری. ابوذر با شگفتی پرسید: با همسرانم بیامیزم و پاداش برم؟! حضرت فرمود: آری، همانگونه كه اگر مرتكب زنا شوی عذاب میگردی، چنانچه [برای پاكماندن و گرفتار انحراف جنسینشدن] با همسرت آمیزش كنی پاداش میبری.[14]
امام صادق (علیه السلام) نیز فرمود:
كسی كه میترسد گرفتار حرام [و انحراف جنسی] شود [به جهت آنكه گرفتار انحراف نشود] با همسرش آمیزش كند، پاداش میبرد.[15]
توضیح مطلب اینكه نیاز به ارضای غریزة جنسی را خداوند در وجود انسان نهاده و همسر را نیز بهعنوان پاسخ به این نیاز در دسترسِ آدمی قرار داده است و هماكنون دوست دارد آدمی این نیازش را از طریق مشروع برآورد، پس اگر انسان برای خشنودی خدا با همسرش بیامیزد پاداش دریافت میكند.
البته در عمل آمیزش انگیزههایی غیر از آنچه بیان شد نیز میتواند مدّنظر قرار گیرد. انگیزههایی مانند اِدخالُ السُّرور و شادمان كردنِ همسر؛ از آن باب كه شادمان كردن دیگری مستحب است و ثواب دارد،[16] كه این خود سبب افزایش مهر و محبت نیز میشود كه از این جهت هم مطلوب پروردگار مهربان است.[17] و یا به انگیزة تولید نسل و صلة رحم.[18]
قرآن كریم دربارة یكی از ویژگیهای صاحبان خرد و اندیشه فرموده است:
« وَالَّذِینَ یصِلُونَ مَا أَمَرَ اللّهُ بِهِ أَن یوصَلَ وَیخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَیخَافُونَ سُوءَ الحِسَابِ »[19]
[آنان] كسانی هستند كه پیوندهایی را كه خداوند امرِ به حفظ آن كرده، برقرار میسازند. و از [عظمت] پروردگارشان میهراسند و از حسابرسی ناگوار میترسند.
در تفسیر نمونه آمده است كه مراد از حفظِ پیوند در این آیة شریفه همه نوع پیوند است از جمله پیوند میان انسان و خداوند، و پیوند میان انسان و پیامبران و رهبران، و پیوند میان انسان و نفس خودش، و پیوند میان انسان و جامعه و همنوعان و خویشان و بستگان.[20]
بیگمان یكی از پیوندهایی كه خداوند به آن امر فرموده است، پیوند ازدواج و حقوق زناشویی است كه زن و شوهر وظیفه دارند به آن پایبند باشند وگرنه با حسابِ سخت و ناگوارِ قیامت مواجه خواهند گشت.[21]
افزون بر این، انسان برای تأمین سلامتی جسمی و روانی خودش هم كه شده وظیفه دارد در حدّ اعتدال به عمل زناشویی و آمیزش با همسرش اهمیت بدهد و از این جهت حق ندارد با پرهیز از عمل زناشویی، سلامتی جسمی و روانی خود را به مخاطره افكند.
پس با این توضیح معلوم شد كه عمل آمیزش در نگرش اسلامی، امری مقدس است كه تنها نیاز به اخلاصِ در نیت و انگیزه دارد.
[1]. وسائل، ج1، ص383، ب11 ابواب الوضوء ح3. عن رسول الله (صلی الله علیه و آله): «یا اَنس! أكْثِر مِنَ الطّهورِ یزِدِ اللهُ فی عُمْرِكَ، وَ إنِ استَطَعْتَ أن تكونَ بِاللّیلِ و النّهارِ عَلی طَهارَةٍ فَافعَل؛ فَإنَّكَ تكونُ إذا مُتَّ عَلَی الطَّهارَةِ شهیداً». ای اَنَس! زیاد طهارت (وضو) بگیر، تا خداوند عمر تو را زیاد گرداند. اگر توانستی شب و روز با طهارت باشی این كار را بكن؛ زیرا اگر در حال طهارت بمیری، شهید خواهی بود.
[2]. همان، ص374، ب6، ح1 و2. امام صادق (علیه السلام): «مَنْ طَلَبَ حَاجَةً وَ هُوَ عَلَى غَیرِ وُضُوءٍ فَلَمْ تُقْضَ فَلَا یلُومَنَّ إِلَّا نَفْسَه». كسی كه بدون وضو در پی حاجت و خواستهای برود و خواستهاش برآورده نشود نباید جز خود [كسی دیگر] را ملامت و سرزنش كند.
[3]. وسائل، ج1، ص385، كتاب الطهاره، ب13 ابواب الوضوء، ح2. و ج20، ص257، مقدمات النكاح، ب155، ح1. از امام صادق (علیه السلام): «إذا أتی الرجل جاریته ثمّ أراد أن یأتی الأخری تَوَضّأ».
[4]. وسائل، ج1، ص385، كتاب الطهاره، ب13، ح1. «یا عَلِی إِذَا حَمَلَتِ امْرَأَتُكَ- فَلَا تُجَامِعْهَا إِلَّا وَ أَنْتَ عَلَى وُضُوءٍ- فَإِنَّهُ إِنْ قُضِی بَینَكُمَا وَلَدٌ یكُونُ أَعْمَى الْقَلْبِ بَخِیلَ الْیدِ».
[5]. وسائل، ج20، ص115، ب55، ح1.
[6]. ر.ك: تحقیقات دكتر اُموتو «تأثیر كلمات بر آب».
[7]. وسائل، ج20، ص170، ح4. «إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص حَدَّثَنِی عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَنَّهُ قَالَ كُلُّ أَمْرٍ ذِی بَالٍ لَا یذْكَرُ بِسْمِ اللَّهِ فِیهِ فَهُوَ أَبْتَرُ».
[8]. وسائل، ج20، ص136، ب68، ح1. «إِذَا جَامَعَ أَحَدُكُمْ فَلْیقُلْ بِسْمِ اللَّهِ وَ بِاللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنِی الشَّیطَانَ وَ جَنِّبِ الشَّیطَانَ مَا رَزَقْتَنِی قَالَ فَإِنْ قَضَى اللَّهُ بَینَهُمَا وَلَداً لَا یضُرُّهُ الشَّیطَانُ بِشَیءٍ أَبَداً».
[9] . اسراء (17) آیه 64.
[10]. همان، ح2 و ح5. ح2: «عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یا أَبَا مُحَمَّدٍ أَی شَیءٍ یقُولُ الرَّجُلُ مِنْكُمْ إِذَا دَخَلَتْ عَلَیهِ امْرَأَتُهُ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ أَ یسْتَطِیعُ الرَّجُلُ أَنْ یقُولَ شَیئاً قَالَ أَ لَا أُعَلِّمُكَ مَا تَقُولُ قُلْتُ بَلَى قَالَ تَقُولُ بِكَلِمَاتِ اللَّهِ اسْتَحْلَلْتُ فَرْجَهَا وَ فِی أَمَانَةِ اللَّهِ أَخَذْتُهَا اللَّهُمَّ إِنْ قَضَیتَ لِی فِی رَحِمِهَا شَیئاً فَاجْعَلْهُ بَارّاً تَقِیاً وَ اجْعَلْهُ مُسْلِماً سَوِیاً وَ لَا تَجْعَلْ فِیهِ شِرْكاً لِلشَّیطَانِ- قُلْتُ وَ بِأَی شَیءٍ یعْرَفُ ذَلِكَ قَالَ أَمَا تَقْرَأُ كِتَابَ اللَّهِ ثُمَّ ابْتَدَأَ هُوَ وَ شارِكْهُمْ فِی الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ وَ إِنَّ الشَّیطَانَ یجِیءُ فَیقْعُدُ كَمَا یقْعُدُ الرَّجُلُ مِنْهَا وَ ینْزِلُ كَمَا ینْزِلُ وَ یحْدِثُ كَمَا یحْدِثُ وَ ینْكِحُ كَمَا ینْكِحُ قُلْتُ بِأَی شَیءٍ یعْرَفُ ذَلِكَ قَالَ بِحُبِّنَا وَ بُغْضِنَا فَمَنْ أَحَبَّنَا كَانَ نُطْفَةَ الْعَبْدِ وَ مَنْ أَبْغَضَنَا كَانَ نُطْفَةَ الشَّیطَانِ».
ح5: «عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ: قَالَ لِی أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع یا أَبَا مُحَمَّدٍ إِذَا أَتَیتَ أَهْلَكَ فَأَی شَیءٍ تَقُولُ قَالَ قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ أُطِیقُ أَنْ أَقُولَ شَیئاً قَالَ بَلَى قُلِ اللَّهُمَّ بِكَلِمَاتِكَ اسْتَحْلَلْتُ فَرْجَهَا وَ بِأَمَانَتِكَ أَخَذْتُهَا فَإِنْ قَضَیتَ فِی رَحِمِهَا شَیئاً فَاجْعَلْهُ تَقِیاً زَكِیاً وَ لَا تَجْعَلْ فِیهِ شِرْكا لِلشَّیطَانِ قَالَ قُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ یكُونُ فِیهِ شِرْكُ الشَّیطَانِ قَالَ نَعَمْ أَ مَا تَسْمَعُ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِی كِتَابِهِ وَ شارِكْهُمْ فِی الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ إِنَّ الشَّیطَانَ یجِیءُ فَیقْعُدُ كَمَا یقْعُدُ الرَّجُلُ وَ ینْزِلُ كَمَا ینْزِلُ الرَّجُلُ قُلْتُ فَبِأَی شَیءٍ یعْرَفُ ذَلِكَ قَالَ بِحُبِّنَا وَ بُغْضِنَا».
[11]. كهف (18) آیه110.
[12]. مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی.
[13]. انعام(6) آیه162.
[14]. وسائل، ج20، ص109، ب50، ح1. «عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنِ الرَّجُلِ یكُونُ مَعَهُ أَهْلُهُ فِی سَفَرٍ لایجِدُ الْمَاءَ یأْتِی أَهْلَهُ قَالَ مَا أُحِبُّ أَنْ یفْعَلَ إِلَّا أَنْ یخَافَ عَلَى نَفْسِهِ قُلْتُ فَیطْلُبُ بِذَلِكَ اللَّذَّةَ أَوْ یكُونُ شَبِقاً إِلَى النِّسَاءِ فَقَالَ إِنَّ الشَّبِقَ یخَافُ عَلَى نَفْسِهِ قَالَ قُلْتُ: طَلَبَ بِذَلِكَ اللَّذَّةَ قَالَ هُوَ حَلَالٌ قُلْتُ فَإِنَّهُ یرْوَى عَنِ النَّبِی ص أَنَّ أَبَا ذَرٍّ سَأَلَهُ عَنْ هَذَا فَقَالَ ائْتِ أَهْلَكَ تُؤْجَرْ فَقَالَ یا رَسُولَ اللَّهِ ص آتِیهِمْ وَ أُوجَرُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص كَمَا أَنَّكَ إِذَا أَتَیتَ الْحَرَامَ أُزِرْتَ وَ كَذَلِكَ إِذَا أَتَیتَ الْحَلَالَ أُجِرْتَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع أَ لَا تَرَى أَنَّهُ إِذَا خَافَ عَلَى نَفْسِهِ فَأَتَى الْحَلَالَ أُجِرَ».
[15]. وسائل، ج20، ص109، ب50، ح1. «... أَنَّهُ إِذَا خَافَ عَلَى نَفْسِهِ فَأَتَى الْحَلَالَ أُجِرَ».
[16]. ر.ك: میزان الحكمه، ح8473.
[17]. برداشت از آیه شریفه سوره روم: « وَمِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَیهَا وَجَعَلَ بَینَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً »
[18]. وسائل، ج20، ص51، ب14، ح6. امام سجاد (علیه السلام): «مَنْ تَزَوَّجَ لِلَّهِ وَ لِصِلَةِ الرَّحِمِ تَوَّجَهُ اللَّهُ بِتَاجِ الْمَلِك».
[19]. رعد () آیه21.
[20]. تفسیر نمونه، ج10، ص184.
[21]. به دلیل « وَالَّذِینَ یصِلُونَ ... وَیخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَیخَافُونَ سُوءَ الحِسَابِ » ر.ك: تفسیر راهنما، ج8، ص680، برداشت9.
در روایات و احكام شرعی نیز آمده است كه اگر مردی آمیزش با همسر جوانش را بیش از چهارماه به تأخیر اندازد مرتكب عمل حرام شده و گنهكار است. ر.ك: وسائل، ج20، ص140، ب71، ح1. «... اذا تركها اربعة أشهر كان إثماً بعد ذلك». (عن اباالحسن الرضا (علیه السلام)). لازم به یادآوری است كه برخی از آیات قرآن مصداقهای فراوان دارد از جمله همین آیة شریفه كه در احادیث گاهی آن را به اقوام و بستگان تفسیر نمودهاند و گاهی به امام و پیشوای دین و گاهی به آل محمد و گاهی به همه افراد باایمان. چنانكه امام صادق (علیه السلام) در تفسیر و تعیین مصداق همین آیه میفرماید: این جمله درباره پیوند با آل محمّد صادر شده است و گاهی در خویشاوندان و بستگان تو نیز هست، پس از كسانی مباش كه معنی آیات را منحصر به مصداق معینی بدانی. «عن عمربن یزید قال: قلت لأبی عبدالله (علیه السلام): «وَالَّذِینَ یصِلُونَ مَا أَمَرَ اللّهُ بِهِ أَن یوصَلَ» فقال: نزلت فی رحم آل محمد و قد یكون فی قرابتك، ثم قال: فلا تكوننّ ممّن یقول للشیءٍ انّه فی شیء واحدٍ». ر.ك: تفسیر نمونه، ج10، ص185-186 و تفسیر ثقلین، ج2، ص5-494.
تهیه و تنظیم : کانون فرهنگی تبلیغی امین
حق نشر محفوظ / با ذکر منبع بلامانع