هدیه‌دادن

یكی دیگر از رفتارهایی كه محبت میان همسران را بر می‌انگیزد و آنان را به ­یكدیگر علاقه‌مند می‌‌سازد و سبب تثبیت و تقویت مهر و مودّت می‌شود، هدیه‌دادن است كه بی­ شك عفاف ­افزایی همسران را نیز در پی دارد. چنان­كه رسول گرامی اسلام می ­فرماید:

هِبَةُ الرَّجُلِ لِزَوجَتِهِ تَزیدُ فِی عِفَّتِها .[1]

هدیه مرد به همسرش سبب افزایش عفت همسرش می­شود.

هدیه، تحفه و ارمغانی است كه به رسم ابراز محبت و بزرگداشت به كسی داده می‌شود. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرماید:

تَهادّوا تَحابُّوا .[2]

هدیه دهید تا دل‌هایتان نسبت به هم بامحبت شود.

امیرمؤمنان (علیه السلام) نیز می‌فرماید:

الهدیةُ تَجلِبُ المحَبَّةَ .[3]

هدیه جلب محبت می‌كند.

هدیه‌دادن افزون بر ایجاد محبت و تقویت عفت، كینه‌ها و كدورت‌ها را نیز از بین می‌برد، چنان‌كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرماید:

تَهادّوا فَإنّما تَذهَبُ بِالضَّغائِن .[4]

به یكدیگر هدیه دهید چه این‌كه هدیه، كینه‌ها را می‌زداید.

و در حدیثی دیگر می‌فرماید:

تَهادُّوا فَإنَّ الهَدِیةَ تَسُلُّ السَّخائِمَ .[5]

به یكدیگر هدیه دهید؛ به­ راستی كه هدیه كینه‌ها و كدورت‌ها را از دل بیرون می‌كند.

آری از جمله صفات ناپسندی كه با هدیه‌دادن زدوده می‌شود، كینه است؛ هرگاه فردی كینة همسرش را در دل بگیرد، كوهی از مشكلات و بدبختی در زندگی فرو می‌بارد و آرامش را از محیط خانواده می‌رباید. لیكن هدیه دادن به همسر، به ­یاری خدا می‌تواند كینه‌ها را از دل همسرش بیرون نماید و آرامش و محبت را به زندگی باز گرداند.

انواع هدیه

از آنجا كه نیازهای آدمیان فراوان و گوناگون است هدیه نیز انواع گوناگون دارد كه در یك تقسیم‌بندی كلّی می‌توان آن را به دو نوع مادّی و غیرمادّی تقسیم كرد. مصداق‌های هدیة مادّی تا حدودی روشن است و فرد باید با شناخت روحیات همسر، لوازم مادّی مورد علاقة همسرش را شناسایی و در زمان مناسب آنها را هدیه كند. لیكن هدیه‌ها به نوع مادّی اختصاص نمی‌یابد، بلكه مصداق‌های غیرمادّی نیز دارد همانند كتاب‌های سودمند، نامه‌های معنوی و هدایت‌گر، پند و اندرز و كلمات حكمت‌آمیز كه در روایات اسلامی از برترین هدیه‌ها به­شمار آمده است. چنان‌كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرماید:

ما اهدی المَرءُ المُسلمُ عَلی أخیهِ هَدِیةً اَفضَلَ مِن كَلِمَةٍ حِكْمَةٍ یزیدُهُ اللهُ بها هُدی وَ یرُدُّهُ عَن رَدی .[6]

از میان هدایایی كه یك مرد مسلمان به برادر خویش می‌دهد، برتر از سخن حكمت‌آمیز نیست كه به­واسطة آن، خداوند هدایت او را زیاد و پستی او را دور كند.

امیرمؤمنان (علیه السلام) نیز می‌فرماید:

نِعْمَ الْهَدِیةُ الْمَوْعِظَة.[7]

پند و اندرز هدیة خوبی است.

آری از این روایات استفاده می‌شود كه هدیه همواره جنبة مادّی ندارد، بلكه موارد غیرمادّی را نیز در برمی‌گیرد كه شایسته است انسان در موقعیت‌های مناسب آنها را از روی محبّت و ارادت به همسرش هدیه نماید.[8] و البته برای نهادینه شدن این­گونه از هدیه­ ها بایستی فرهنگ­سازی شود.

ناگفته نماند كه گاهی از اوقات، تغییر رفتار ناپسند و متخلق‌شدن به یك صفت نیك و پسندیده ممكن است برای طرف مقابل  به­ عنوان بهترین هدیه به­ شمار آید كه این را نیز نباید از نظر دور داشت. چرا كه گرایش‌های افراد در پذیرش هدیه متفاوت است.

 

شناسایی گرایش‌ها در دادن هدیه‌ها

هدیه‌ای كه به همسرمان می‌دهیم اگر بخواهیم اثرگذار باشد و به محبت میان ما و او بیانجامد بایستی گرایش و علاقه و سلیقة او را مورد توجه قرار دهیم. چراكه به جهت گوناگونی نیازها، هریك از دو جنس زن و مرد (و اساساً هر فردی) گرایش و علاقة خاصّ به خود را دارد كه بایستی در انتخاب نوع هدیه مورد توجه قرار گیرد وگرنه ممكن است نتیجة عكس حاصل گردد و خدای نكرده به كدورت و بی‌مهری بیانجامد؛ زیرا ممكن است همسر ما از آنچه دیگران می‌پسندند تنفّر داشته باشد و آن را مطلوب نداند و به جای آن، چیز دیگری را بپسندد كه در این­صورت باید آن چیزهایی كه مورد نیاز و علاقة اوست شناسایی شود و همان‌ها به عنوان هدیه تقدیم گردد. گرچه می‌پذیریم كه آنچه هدیه را تأثیرگذارتر می‌كند عواطفی است كه در پس آن قرار دارد ولی این بارِ عاطفی در برخی هدیه‌ها بیشتر است كه هدیه‌دهنده باید آنها را شناسایی كند تا به هدف مورد نظر دست یابد.

 

مناسبت‌های هدیه

هدیه‌دادن در بیشتر زمان‌ها نیكو است لیكن در مناسبت‌های ویژه، دلپذیرتر و تأثیرگذارتر می­باشد. از جمله به مناسبت روز تولد، سالگرد ازدواج، به هنگام زفاف، در بازگشت از سفر، در اعیاد مذهبی و به­ویژه در عید سعید غدیر كه بسیار تأكید شده است. چنان‌كه امیرمؤمنان (علیه السلام) می‌فرماید:

خداوند شما را رحمت كند، پس از آن‌كه اجتماعتان (در روز غدیر) پایان یافت، نزد خانواده خود بازگردید و با توسعه بر همسر و فرزندان، به آنان صله دهید و در آنچه كه از فضل خدا روزی‌تان شده است با سخاوت‌مندی، در حدّ توان به برادران و همسر و فرزندان خویش ببخشاید.[9]

در شب و روز جمعه نیز توسعه بر همسر و فرزندان سفارش شده است؛ چنان‌كه امیرمؤمنان (علیه السلام) می‌فرماید:

أطْرِفوا أهالِیكُم فی كُلَّ جُمُعَةٍ بِشَیءٍ مِنَ الفاكِهَةِ، كَی یفْرَحوا بِالجُمُعَةِ .[10]

هر جمعه مقداری میوه به خانوادة خود نوبر دهید تا از آمدن جمعه خوشحال شوند.

بنابراین هدیه‌دادن در اعیاد مذهبی افزون بر آثار بسیار سودمند آن، سبب بزرگداشت مناسبت‌ها و شعائر مذهبی نیز می‌شود كه خود بر بركت و تأثیرگذاری هدیه می‌افزاید.

در بازگشت از سفر نیز هدیه بسیار سفارش شده است. چنان‌كه امام صادق (علیه السلام) می‌فرماید:

إِذَا سَافَرَ أَحَدُكُمْ‏ فَقَدِمَ‏ مِنْ سَفَرِهِ فَلْیأْتِ أَهْلَهُ بِمَا تَیسَّرَ وَ لَوْ بِحَجَر.[11]

هرگاه یكی از شما مسافرتی می‌رود و از سفر بر می‌گردد، بایستی برای خانواده‌اش هدیه بیاورد گرچه سنگی باشد.

مرد نیز پس از ازدواج به هنگام زفاف، شایسته است هدیه‌ای تقدیم همسر خود نماید؛ چه این‌كه آمیزش بدون هدیه، مكروه می‌باشد؛ چنان­که امام صادق (علیه السلام) در این باره فرموده:

إِذَا تَزَوَّجَ الرَّجُلُ الْمَرْأَةَ فَلَا یحِلُّ لَهُ فَرْجُهَا حَتَّى یسُوقَ إِلَیهَا شَیئاً دِرْهَماً فَمَا فَوْقَهُ أَوْ هَدِیةً مِنْ سَوِیقٍ أَوْ غَیرِهِ.[12]

وقتی مردی با زنی ازدواج می‌كند آمیزش با او شایسته نیست، مگر این‌كه چیزی در حدّ درهم یا بیش از آن، یا خوراكی  و ... به همسرش هدیه كند.

افزون بر این هدیه‌دادن به همسر در روز تولد او یا در سالگرد ازدواج نیز بسیار تأثیرگذار است و به روابط عاطفی و محبت میان آنان می‌انجامد.

به راستی اگر زن و شوهر با رفتارهای نیك خود - از جمله هدیه‌دادن - به یكدیگر عشق بورزند و از محبت همدیگر سیراب شوند آیا جایی برای انحرافات جنسی و محبت‌ها و عشق‌های دروغین و زیان‌بار بیرون از خانه باقی می‌ماند؟!

 

كمیت هدیه

آنچه در هدیه مهم است ابراز علاقه‌ای است كه در پس آن نهفته است نه ارزش مادّی آن. چه این‌كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرماید:

تَهَادَوْا بِالنَّبِقِ تُحْیی الْمَوَدَّةَ وَ الْمُوَالاةَ.[13]

با میوه درخت سِدر به یكدیگر هدیه دهید تا مودّت و یاری‌رسانی زنده شود.

آری ارزش مادی هدیه اهمیت چندانی ندارد؛ بلكه حتی هدیه‌دادن «نَبِق» و میوة درخت سدرِ كم‌ارزش نیز تأثیری ژرف در ایجاد محبّت دارد؛ بنابراین همسران و به­ویژه مردان نباید نگاه خود را به ارزش مادّی هدیه معطوف سازند تا هم هدیه را بر خود سخت گیرند و هم تعداد آن را كاهش دهند. چه این‌كه مردها اغلب گمان می‌كنند كه اگر كار كوچكی برای همسرشان انجام دهند، مثلاً برای او شاخه گلی بخرند، یا از دست پخت او تعریف كنند امتیاز قابل توجه‌ای در روابط زناشویی خود به دست نمی‌آورند؛ با این ذهنیت، مرد گمان می‌كند كه با پرداختن به كارهای بزرگ و مهم برای همسرش، وظیفة خود را به بهترین شكل انجام داده است؛ اما این قاعده مؤثر واقع نمی‌شود؛ زیرا زنها در این مورد، ذهنیت كاملاً متفاوتی دارند.

دكتر «جان‌گری» كارشناس مسائل خانواده، در این‌باره می‌گوید:

برای زن اقدام مهم یا جزئی تفاوت نمی‌كند. هر اقدام محبت‌آمیز شوهر، تنها یك امتیاز برای او می‌آورد؛ به­ عبارت دیگر هر هدیه، ارزشِ واحد دارد. مهم نیست كه اندازة آن چقدر است. مهم این است كه هر اقدامی كه صورت می‌گیرد، یك امتیاز در بردارد. اما مرد معتقد است كه كارِ كوچك، یك امتیاز و كار بزرگ، مثلاً 30 امتیاز دارد. از آنجایی كه مرد نمی‌داند زنها با امتیازگیری به طرز متفاوتی برخورد می‌كنند، بیش‌ترین نیروی خود را صرفِ یك یا دو كارِ مهم می‌كند.[14]

نکته مهم دیگر این­که هدیه را باید پذیرفت اگرچه کم ارزش باشد چنان­که رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) در حدیثی می‌فرماید:

مِنْ تَكْرِمَةِ الرَّجُلِ لِأَخِیهِ الْمُسْلِمِ أَنْ یقْبَلَ تُحْفَتَهُ وَ یتْحِفَهُ بِمَا عِنْدَهُ وَ لَا یتَكَلَّفَ لَهُ شَیئاً .[15]

از احترام مرد به برادرش این است كه هدیه و پیشكش او را بپذیرد و از همان چیزی كه نزد خود دارد به او پیشكشی دهد و برای پیشكش‌دادن چیزی به او، خود را به  تكلّف و زحمت نیندازد.

آری اگر هدیه کم و کوچک را بپذیریم و از اهداءکننده به خاطر بخشش‌اش تشکر کنیم این‌کار اسباب تشویق او را فراهم می‌آورد و احتمال تکرار بخشش را بیشتر می‌کند و چه بسا در دراز مدت منجر به هدیه‌های بزرگ و با ارزش شود.

 

نیت‌ها و انگیزه‌ها در هدیه‌ها

هدیه را می‌توان به انگیزه‌های گوناگون تقدیم نمود. چنان‌كه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌فرماید:

اَلهَدِیةُ عَلی ثَلاثَةِ أَوجَهٍ هَدِیةُ مُكافاةٍ وَ هَدِیةُ مُصانَعَةٍ وَ هَدِیةٌ للهِ عَزَّوَجَلَّ.[16]

هدیه سه گونه است: 1- هدیة جبرانی 2- هدیة رشوه‌ای و تملّق‌آمیز 3- هدیه به خاطر خداوند عزوجل.

توضیح مطلب این‌كه گاهی هدیه به دیگری، به منظور جبران هدیه‌ای است كه وی پیش از این تقدیم كرده است كه به آن مكافات گفته می‌‌شود. و گاهی برای آن است كه طرف مقابل برای انسان كاری را انجام دهد و یا به جای آن هدیه‌ای بهتر تقدیم بدارد. چنان‌كه معروف است: «كاسه جایی رود كه باز آید قدح!». به این قسم از هدیه، هدیة مصانعه‌ای یا رشوه‌ای گویند. و اما قسم سوم كه بهترین انگیزه در هدیه‌دادن است آن است كه آدمی هدیه را برای رضا و خشنودی خدا تقدیم بدارد و هیچ چشم‌داشتی از طرف مقابل نداشته باشد چنین هدیه‌ای در برانگیختن عواطف و احساسات اثری ژرف دارد افزون بر این‌كه آدمی را به قرب پروردگار نیز می‌رساند.

ناگفته نماند كه هدیه جبرانی را نیز می‌توان به قصد قربت و برای خشنودی خدا تقدیم نمود؛ چراكه خداوند دوست دارد پاسخ هدیه‌ها داده شود.[17] لیكن هدیة رشوه‌ای و از روی چاپلوسی، پسندیده نمی‌باشد گرچه در ظاهر و در کوتاه مدت، اثراتی همانند برانگیختن عواطف و احساسات محبت‌انگیز را در پی داشته باشد.

 

 

[1] . من لایحضره الفقیه، ج4، ص272، ح828.

اینکه هدیه چگونه در عفاف ­افزایی همسر تأثیر دارد؟ مطلبی می­باشد که لازم است بررسی شود. یکی اینکه با دادن هدیه، زن خشنود می­شود و همواره در فکر شوهرش است و نه در فکر مرد دیگر. دیگر اینکه وقتی دل همسر به دست ­آید روابط، گرم و صمیمی می­شود و بدین ترتیب مقدمات یک ارضای کامل فراهم می­شود و نیاز جنسی تأمین می­گردد و در نتیجه از بی‌عفتی مصون می­ماند. البته روایتی منقول از امام صادق علیه­السلام نیز داریم که فرموده ­اند: چه خوب است، پیش از اظهار حاجت، هدیه دادن. «نِعمَ الشّیء الهَدیَّةُ اَمامَ الحاجَة». یعنی بهترین چیز برای رسیدن به مقصود و نیاز، پیشاپیش هدیه دادن است.

[2]. کافی، ج5، ص144.

[3]. مستدرك الوسائل، ج13، ص207.

[4]. کافی، ج5، ص144.

[5]. کافی، ج5، ص143.

[6]. بحارالانوار، ج2، ص25.

[7]. عیون الحكم و المواعظ، ص494، ح9129.

[8]. برگرفته از همسران سازگار، ص241.

[9] . بحار، 94، ص117. ٍ«عُودُوا رَحِمَكُمُ‏ اللَّهُ‏ بَعْدَ انْقِضَاءِ مَجْمَعِكُمْ‏ بِالتَّوْسِعَةِ عَلَى عِیالِكُمْ وَ الْبِرِّ بِإِخْوَانِكُمْ وَ الشُّكْرِ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى مَا مَنَحَكُمْ وَ اجْتَمِعُوا یجْمَعِ اللَّهُ شَمْلَكُمْ وَ تَبَارُّوا یصِلِ اللَّهُ أُلْفَتَكُمْ وَ تَهَانَئُوا نِعْمَةَ اللَّهِ كَمَا هَنَأَكُمُ اللَّهُ بِالثَّوَابِ فِیهِ عَلَى أَضْعَافِ الْأَعْیادِ قَبْلَهُ وَ بَعْدَهُ إِلَّا فِی مِثْلِهِ وَ الْبِرُّ فِیهِ یثْمِرُ الْمَالَ وَ یزِیدُ فِی الْعُمُرِ وَ التَّعَاطُفُ فِیهِ یقْتَضِی رَحْمَةَ اللَّهِ وَ عَطْفَهُ وَ هَبُوا لِإِخْوَانِكُمْ وَ عِیالِكُمْ مِنْ فَضْلِهِ بِالْجَهْدِ مِنْ جُودِكُمْ وَ بِمَا تَنَالُهُ الْقُدْرَةُ مِنِ اسْتِطَاعَتِكُمْ وَ أَظْهِرُوا الْبِشْرَ فِیمَا بَینَكُمْ وَ السُّرُورَ فِی مُلَاقَاتِكُم‏...».

[10].  کافی، ج6، ص299.

[11].  کافی، ج11، ص459.

[12]. وسائل، ج21، ص254، ب7، ح1.

[13]. كافی، ج5، ص144، ح13.

[14]. مردان مریخی و زنان ونوسی، ص224، ترجمه قراچه داغی.

[15]. کافی، ج5، ص143.

[16]. کافی، ج5، ص141.

[17]. چنان‌كه در آیه86 نساء فرموده است: «  وَإِذَا حُییتُم بِتَحِیةٍ فَحَیواْ بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا » هرگاه كسی به شما تحیت گوید [و نیكی‌ای كند] آن را، به صورتی بهتر پاسخ گویید یا [دست‌كم] همان را در پاسخ بازگردانید.

تفسیر نمونه آورده است كه اظهار محبت‌های عملی نیز در مفهوم «تحیت» داخل است؛ در تفسیر علی‌بن ابراهیم ازامام باقر و امام صادق (علیه السلام) چنین نقل شده كه: «منظور از تحیت در آیه، سلام و هرگونه نیكی‌كردن است» و نیز در روایتی در كتاب مناقب چنین می‌خوانیم: «كنیزی یك شاخه گل خدمت امام حسن (علیه السلام) هدیه كرد، امام در مقابل آن، وی را آزاد ساخت، و هنگامی كه از علت این كار سؤال كردند، فرمود: خداوند این ادب را به ما آموخته؛ آنجا كه می‌فرماید: «  وَإِذَا حُییتُم بِتَحِیةٍ فَحَیواْ بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا » و سپس اضافه فرمود: تحیت بهتر، همان آزاد كردن  او است». تفسیر نمونه، ج4، ص42.

   تهیه و تنظیم : کانون فرهنگی تبلیغی امین 
حق نشر محفوظ / با ذکر منبع بلامانع