شیوه های مهرورزی | رفتاری و کُنشی (2)
ب) استقبال و همراهی (پیشواز و بدرقه)
یكی دیگر از رفتارهایی كه محبت میان همسران را برمیانگیزد و آنان را بهیكدیگر علاقهمند میسازد مسأله استقبال و همراهی است. گاهی از اوقات كه انسان كار ضروری ندارد شایسته است هنگام ورود همسرش به منزل، از او استقبال نماید و هنگام خروج نیز با همراهی و بدرقه، احترام و علاقة خویش را به همسرش آشكار سازد.
امام باقر (علیه السلام) میفرماید: مردی نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آمد و عرض كرد: همسری دارم كه وقتی وارد منزل میشوم، به پیشواز من میآید و هنگامی كه از خانه خارج میشوم، مرا بدرقه و همراهی میكند و ... . رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند:
إنَّ لِلهِ عُمّالاً وَ هذِه مِن عُمّالِهِ، لَها نِصفُ اَجْرُ الشَّهید .[1]
به راستی، خداوند را كارگزارانی است و این زن از كارگزاران خداست كه نیمی از پاداش شهید را با این كار به دست میآورد.
آری این دستور اسلام عزیز است كه میخواهد اینگونه مهر و محبت و علاقهها را برانگیزد و زن و شوهر را مورد توجّه یكدیگر قرار دهد. بهراستی اگر همسران بهیكدیگر علاقهمند شوند و از محبت یكدیگر سیراب گردند آیا جایی برای محبتهای دروغین و شیطانی بیرون از خانه باقی میماند؟! و آیا ممكن است این افراد متأهل، گرفتار بیعفتی و آلودگی جنسی شوند؟!
پ) سخاوتمندی و گشایش در زندگی
یكی دیگر از عوامل ایجاد محبت میان همسران، سخاوت و بذل و بخشش میباشد. بیشك گشایش در اقتصاد خانواده، و آن هم در حد توان و اعتدال، به بهبود روابط میان همسران میانجامد و مهر و محبت را برمیانگیزد و روابط زناشویی را گرما میبخشد و بدین ترتیب آنان را از آلودگیهای جنسی بیرون از خانه ایمن میسازد.
امیرمؤمنان (علیه السلام) میفرماید:
اَلسَّخاءُ یزْرَعُ المُحَبَّةَ.[2]
بخشندگی، تخم محبّت میافشاند.
و نیز میفرماید:
اَلسَّخاءُ یثْمِرُ الصَّفا.[3]
سخاوت، میوة صمیمیت میدهد.
و در حدیثی دیگر فرموده است:
اَلسَّخاءُ یكسِبُ المُحَبَّةَ َ وَ یزَینُ الْأَخْلَاقَ.[4]
سخاوت، محبت میآورد و اخلاق را میآراید.
و نیز فرموده است:
اَلسَّخاءُ یمَحِّصُ الذُّنوبَ وَ یجْلُبُ مَحَبَّةَ القُلُوبِ.[5]
بخشندگی، گناهان را پاك میكند و محبت دلها را جلب مینماید.
امام صادق (علیه السلام) - در حدیثی - سخاوت و توسعه اقتصادی خانواده را یكی از وظایف مردان دانسته و فرموده: مرد بایستی در زندگی همسرش توسعه بدهد. «... و تَوسَعَته علیها ...».[6]
و نیز فرموده:
لَا تَكُونُ فَاكِهَةٌ عَامَّةٌ إِلَّا أَطْعَمَ عِیالَهُ مِنْهَا.[7]
هر میوهای كه همگانی شود، مرد باید از آن برای خانوادة خویش بخرد.
و در حدیثی دیگر فرموده:
لَا یدَعْ أَنْ یكُونَ لِلْعِیدِ عِنْدَهُمْ فَضْلٌ فِی الطَّعَامِ أَنْ یسَنِّی مِنْ ذَلِكَ شَیئاً لَا یسَنِّی لَهُمْ فِی سَائِرِ الْأَیامِ.[8]
به هنگام عید، طعام بیشتری برای خانواده فراهم آورد و از چیزهایی كه در روزهای معمولی نمیخریده است [مثل شیرینی، میوههای خاص و ...] بخرد، و این رسم و سنّت را ترك نكند.
امام سجاد (علیه السلام) نیز فرموده است:
إِنَّ أَرْضَاكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَسْبَغُكُمْ عَلَى عِیالِه.[9]
پسندیدهترین شما در نزد خدا، آن كسی است كه رفاه بیشتری برای اهل و عیال خود فراهم آورد.
امام رضا (علیه السلام) نیز میفرماید:
ینْبَغی لِلرَّجُلِ اَنْ یوَسِّعَ عَلی عِیالِهِ لِئَلاَّ یتَمَنّوا مَوْتَه .[10]
سزاوار است [هرگاه انسان نعمتی پیدا کرد] خانواده خود را در رفاه قرار دهد مبادا [تضییق بر آنها سبب شود که] آرزوی مرگ او را کنند.
ناگفته نماند كه زن نیز اگر سخاوت ورزد و بخشی از اموال خویش را - نه همه را - با رضایت خاطر به شوهرش بخشد، كاری نیك و مورد پسند شریعت انجام داده است. چنانكه قرآن كریم در اینباره فرموده:
« وَآتُواْ النَّسَاء صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً فَإِن طِبْنَ لَكُمْ عَن شَیءٍ مِّنْهُ نَفْسًا فَكُلُوهُ هَنِیئًا مَّرِیئًا»[11]
مهریة زنان را بهعنوان هدیهای از روی طیبخاطر به ایشان بدهید؛ و اگر به میل خودشان چیزی از آن را به شما بخشیدند، آن را حلال و گوارا مصرف كنید.
البته مراد، بخشش از مهریة فقط نیست، بلكه مراد بخشش از اموالی است كه زنان در اختیار دارند. چنانكه در حدیثی از امام صادق (علیه السلام) به این معنا اشاره شده است.[12]
سخاوتورزی از اموال خویش نه از ...
سخاوت هنگامی تأثیر مثبت دارد كه آدمی از ثروت خویش (و نه از بیتالمال و ثروت دیگران) ببخشاید و انگیزهاش از بخشش، خشنودی خدای مهربان باشد و در نتیجه چشمداشت جبران نداشته، و خالی از منّت نیز باشد. و دیگر اینكه بخشش او در راه معصیت خدا صرف نگردد. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در اینباره میفرماید:
بخشنده، كسی است كه از اموال خود [نه از اموال بیتالمال و دیگران]، و برای رضای خدا بخشندگی داشته باشد. كسی كه در راه معصیت خدا، دستودلباز باشد، باركش خشم و ناخشنودی خداست. چنین كسی بخیلترین مردمان نسبت به خود است چه رسد به دیگران.[13]
اعتدال در بخشش
رعایت اعتدال و پرهیز از افراط و تفریط در بسیاری از كارها و از جمله در بخشش، امری معقول و مورد پسند شریعت است. چنانكه قرآن كریم میفرماید:
« وَلاَ تَجْعَلْ یدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلاَ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَّحْسُورًا»[14]
دستت را به گردنت بسته مدار (بخل نورز) و آن را به تمامی مگشای (در بخشش زیادروی نكن) كه ملامت دیده و حسرتزده خواهی نشست.
امیرمؤمنان (علیه السلام) میفرماید:
كُن سَمحاً و لاتَكُن مُبَذِّراً وَ كُن مُقَدِّرأ وَ لاتَكُن مَقَتِّراً.[15]
بخشنده باش، اما ولخرج مباش، صرفهجو باش، اما سختگیر مباش.
[1]. كافی، ج5، ص338. وَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ص فَقَالَ إِنَّ لِی زَوْجَةً إِذَا دَخَلْتُ تَلَقَّتْنِی وَ إِذَا خَرَجْتُ شَیعَتْنِی وَ إِذَا رَأَتْنِی مَهْمُوماً قَالَتْ مَا یهِمُّكَ إِنْ كُنْتَ تَهْتَمُّ لِرِزْقِكَ فَقَدْ تَكَفَّلَ لَكَ بِهِ غَیرُكَ وَ إِنْ كُنْتَ تَهْتَمُّ بِأَمْرِ آخِرَتِكَ فَزَادَكَ اللَّهُ هَمّاً فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِنَّ لِلَّهِ عُمَّالًا وَ هَذِهِ مِنْ عُمَّالِهِ لَهَا نِصْفُ أَجْرِ الشَّهِیدِ.
[2]. عیون الحكم و المواعظ (للیثی)، ص62.
[3]. میزان الحكمة، ح8371.
[4]. عیون الحكم و المواعظ (للیثی)، ص50.
[5]. عیون الحكم و المواعظ (للیثی)، ص23.
[6]. تحف العقول، ص337، ح70. «لاغنی بالزّوج عن ثلاثة اشیاء ... و توسعته علیها ...».
[7]. كافی، ج5، ص512.
.[8] كافی، ج5، ص512.
[9]. كافی، ج8، ص69.
[10] . من لایحضره الفقیه، ج 2، ص 68.
[11]. نساء (4) آیه4.
[12]. تفسیر راهنما، ج3، ص284، برداشت15، به نقل از تفسیرعیاشی، ج1، ص219، ح16. «یعنی بِذلِكَ اَموالهنّ التی فی اَیدیهِنَّ مِمّا مَلَكْنَ».
[13]. مستدرك الوسائل، ج7، ص17. «قَالَ النَّبِی ص السَّخِی بِمَا مَلَكَ وَ أَرَادَ بِهِ وَجْهَ اللَّهِ تَعَالَى وَ أَمَّا السَّخِی فِی مَعْصِیةِ اللَّهِ فَحَمَّالُ سَخَطِ اللَّهِ وَ غَضَبِهِ وَ هُوَ أَبْخَلُ النَّاسِ عَلَى نَفْسِهِ فَكَیفَ لِغَیرِهِ حَیثُ اتَّبَعَ هَوَاهُ وَ خَالَفَ أَمْرَ اللَّهِ».
[14]. اسراء ()آیه29.
[15]. میزان الحكمة، ح8388.
تهیه و تنظیم : کانون فرهنگی تبلیغی امین
حق نشر محفوظ / با ذکر منبع بلامانع