ج) خوش‌زبانی

یكی دیگر از عوامل بسیار مهم در ایجاد محبت میان همسران خوش‌زبانی است. چه این‌كه هر انسانی، بدزبانی و زشتی در گفتار را نمی‌پسندد و گاه درصدد مقابله با آن بر می‌آید. بنابراین لازم است همسران، در محتوای كلام و ساختار كلمات دقت كنند. یعنی هم سخنِ خوب بگویند و هم خوب سخن بگویند؛ زیرا پیش آمده كه در برخی از موارد، سخنِ نیكی كه به خوبی بیان نشده، زمینه تنش و ناسازگاری را فراهم آورده است.

آری خوش‌زبانی، سبب نشاط و شادابی در زندگی می‌شود؛ به زندگی زناشویی روح می‌بخشد و از خمودی و افسردگی می‌رهاند. و به عكس بدزبانی زندگی را تیره و تار می‌سازد و صفا و صمیمیت را از میان می‌برد. چنان‌كه در روایتی آمده است:

ثَلَاثَةٌ تُكَدِّرُ الْعَیشَ السُّلْطَانُ الْجَائِرُ وَ الْجَارُ السَّوْءُ وَ الْمَرْأَةُ الْبَذِیةُ.[1]

سه چیز زندگی را تیره می‌سازد: 1- حاكم ستم‌پیشه  2- همسایة بد 3- زن بدزبان.

بنابراین گفتگو و پرسش و پاسخ زن و شوهر بایستی مؤدبانه و محبت‌آمیز باشد نه خصمانه و نفرت‌انگیز. یك خواسته را می‌توان به گونه‌ای بیان كرد كه شنونده را خوش آید و پاسخ نیك دهد و همان خواسته را می‌توان به گونه‌ای دیگر بیان كرد كه شنونده یا پاسخ ندهد یا پاسخ منفی و زشت بدهد. همانند درخواستِ «بفرما، بنشین، بتمرگ» كه سه‌گونه اثرگذاری و واكنش را در پی می‌آورد.

به عنوان مثال برای آشپزی، مقداری گوشت مورد نیاز است، خانم می‌تواند به گونه‌ای مختلف خواسته‌اش را بیان كند:

1- صدبار گفتم این گوشت لعنتی را بخر

2- خرید گوشت یادت نره

3- اگر غذای خوشمزه می‌خوای لطفاً گوشت بخر

4- اگر هم گوشت نخریدی اشكال نداره، احتمالاً دوست داری، غذای آماده برای خانه تهیه كنی

5- اگر گوشت نخری، غذای خوشمزه بدون گوشت برایت می‌پزم! و ... .

پس برای یادآوری خرید گوشت چندین جملة زشت یا زیبا و مؤدبانه‌تر از این‌ها را می‌توان به زبان آورد كه البته هرچه مؤدبانه‌تر بهتر.

آری گاهی وقت‌ها ممكن است مشكل خاصی پیش بیاید و شوهر نتواند گوشت را تهیه كند (مثل مشكل مالی یا نداشتن وقت كافی و یا ...) كه در این صورت می‌بایست آن مشكل را به شیوة مورد پسند بیان كند و بی‌شك اگر زن، با انصاف باشد به راحتی می‌پذیرد و چالشی هم پدید نمی‌آید، بلكه بر صفا و صمیمیت نیز می‌افزاید.

شوهر نیز فرض‌كنید برای دوختن دکمه لباس، به‌همسرش بگوید: مریم‌جان یا مریم خانم، نخ و سوزن را لطف كنید تا دکمه‌ام را بدوزم، در آن صورت همسرش خواهد گفت: عزیزم لطف كنید من بدوزم. ولی اگر شوهر بگوید: زن! مگر كوری؟! دکمه افتادة لباس مرا نمی‌بینی؟ زن هم خواهد گفت: ای دانا! مگر نمی‌دانی كه براساس قانون اسلام، زن وظیفه ندارد دکمه بدوزد؟!

گاهی در صحبت‌ها و احیاناً مشاجرات میان همسران، جملاتی ردّ و بدل می‌شود كه ممكن است اثر منفی آن تا سال‌ها در ذهن طرف بماند و از صفای زندگی بكاهد. مثل این‌كه زنی به شوهرش بگوید: اگر می‌دانستم سوادت كم است همسر تو نمی‌شدم! یا مردی به زنش بگوید: اگر می‌دانستم این اندازه لاغر هستی با تو ازدواج نمی‌كردم!

اینها هردو در اشتباهند. نخستین اثری كه این‌گونه جمله‌ها، در روح همسر باقی می‌گذارد، كدورت و انزجار، تنفّر و دل‌سردی و از بین‌رفتن صفا و صمیمیت است. گویندة این سخنان، بعدها خود را سرزنش می‌كند و می‌گوید: ای كاش چنین سخنی نگفته بودم. كاش زبانم لال می‌شد و ای كاش ... .[2]

البته به شنوندگان این سخنان توصیه می‌شود كه بلند همت باشند و سعه‌صدر نشان بدهند و این‌گونه از سخنان را در فكر خود نگه ندارند و آنها را ناشنیده انگارند.

زن و شوهر بایستی در برابر سخنان تند و خشنی كه از همسر خود می‌شنوند مهارت به خرج دهند و صحنة نزاع را به مجلس مزاح! و میدان رزم را به حجلة بزم! بدل نمایند تا شخص خشمگین نتواند به خشونت خود ادامه دهد.

مثلاً اگر كسی خشمگین شود و به همسرش بگوید: «من از دست تو خسته شده‌ام، می‌خواهم سرم را به دیوار بزنم!» دیگری با مهارت بگوید: «سرت را به سرِ سخت من بزن كه همسرم را خشمگین می‌كنم!».

خلاصه طرف مقابل باید باحوصله ومتین و زیرك باشد تا از همان الفاظ درشت همسرش، جملاتی نرم و محبت‌آمیز بسازد و تحویل ‌دهد تا میدان رزم، به حجلة بزم تبدیل شود!

مهم‌تر از كلمات و واژه‌ها، آهنگ صدا و حركات دست و چشم و لب و ابرو است. نرم‌ سخن‌گفتن، ایجاد محبت می‌كند؛ چنان‌كه صدای كلفت و خشن، ملال‌آور است و نفرت‌انگیز؛ لب خندان و چهرة شكفته و باز، شنونده را جلب می‌كند؛ چنان‌كه ترش‌رویی و اخم، مخاطب را دلسرد می‌‌سازد و افسرده.

زن و شوهر برای ایجاد محبت می­بایست در گفتگوهای روزمرّه به این نكته‌های ظریف و باریك توجه داشته باشند. مثلاً گفتن كلمة «چَشم» در برابر تقاضای همسر، محبت را بر می‌انگیزد و اگر كسی تكبّر دارد و می‌ترسد با گفتن این كلمه، از شخصیت‌اش كاسته شود، می‌تواند آن را از باب مزاح بگوید![3]

سعدی خوش بیان در بارة اثرات خوش زبانی می­گوید:

به شیرین زبانی و لطف و خوشی             توانی که پیلی به مویی کشی[4]

 

[1]. بحار، ج 75، ص234.

[2] . زن و شوهر بایستی پیش از ازدواج چشم‌هایشان را خوب باز كنند و با آگاهی همسر خود را انتخاب نمایند، ولی پس از انتخاب حق ندارند عیب‌ها را ببینند، بلكه بایستی همواره به ویژگی‌های مثبت همسرشان توجه كنند و آن‌ها را بازگو نمایند و بدین‌ترتیب در پرورش صفات نیك همسرشان بكوشند.

شكی نیست كه همسر دلخواهی كه همة ویژگی‌های مثبت مورد پسند ما را داشته باشد وجود ندارد پس بایستی همواره نكات مثبت را در نظر آورد و بر نقص‌ها و كمبودهای جزئی چشم بست.

[3]. برگرفته از بهشت خانواده، ج1، ص35-37.

[4] . گلستان، باب سوم.

 

  تهیه و تنظیم : کانون فرهنگی تبلیغی امین 
حق نشر محفوظ / با ذکر منبع بلامانع