تلاوت قرآن كريم و عفاف گرايی

یکی دیگر از یاری کننده های آدمی در عرصه ی عفافگرایی تلاوت قرآن کریم است چرا که رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرموده است: ای فرزندم! از خواندن قرآن غافل مباش؛ زیرا قرآن دل را زنده میکند و از فحشاء و کارهای زشت و ستم باز میدارد. «یا بُنَیَّ لاتَغفُل مِن قراءَةِ القُرآن فَإنَّ القُرآنَ یحُیِی القَلبَ وَ یَنهَی عَنِ الفَحشاءِ وَ المُنکَرِ وَ البَغیِ».[1]
بنابراین همانگونه که اقامه نماز آدمی را از فحشاء و منکر و انحرافات اخلاقی باز میدارد، تلاوت قرآن کریم نیز همین خاصیت و اثر را دارا می باشد. البته قرائت قرآن شرایطی دارد که باید رعایت گردد و از جمله ی آن شرایط این استکه قاری قرآن برای خشنودی خدا قرآن بخواند و هدفش اصلاح و خودسازی خویش باشد.[2] به ویژه که به معانی و مفاهیم آیات هم توجه نماید و به احکام و دستورات آن عمل کند. و اساساً راه تشخیص اینکه قرآن به واقع تلاوت شده یا نه؟ همین بازدارندگی از گناهان است. چنانکه رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آلهفرموده: تو تا زمانی قرآن میخوانی که تو را از گناهان باز دارد؛ پس اگر باز نداشت، قرآن نخوانده ای![3]
آری قرآن کریم به عنوان کتاب هدایت انسان دستورالعمل های سعادت بخش فراوان در زمینه ی زندگی فردی و اجتماعی، مادی و معنوی، دنیوی و اخروی بیان فرموده و از جمله به مباحث تعلیم و تربیت جنسی صحیح، به صورت گسترده اشاره نموده است. مباحثی همانند: اهمیت و فایدههای عفاف و پاکدامنی،[4] زیانهای بیعفتی و انحرافات اخلاقی،[5] عفافخواهی،[6] رعایت عفت بینایی،[7] گویایی،[8] شنوایی،[9] بویایی،[10] چشایی (عفت بطن و شکم)،[11] بساوایی (لامسه)[12] و رعایت عفت در پوشش[13] و خلوت[14] و اختلاط[15] و رفتار[16] و افکار،[17] و ارتباط[18] و اجازه ی کودکان به هنگام ورود به اتاق خلوت والدین و متاهلها،[19] و برخورد غیرتمندانه و سختافزاری با انحرافات اخلاقی در سطح جامعه،[20] و تشویق و ترویج ازدواج،[21] و بیان عذابهای اُخروی و عقوبتهای دنیوی انحرافات جنسی[22] و پرهیزدادن از اتهامات جنسی و ناموسی، (به منظور پیشگیری از اشاعه فساد و فحشا).[23]
افزون براین تلاوت قرآن کریم سبب افزایش ایمان و معنویت و نورانیت می شود[24] و شکی نیست که افزایش ایمان، آدمی را در مسیر رشد و تقوا و پاکدامنی یاری می کند.
ناگفته نماند در تلاوت قرآن کریم، تلاوت برخی از آیات و سوره ها به طور ویژه آدمی را از انحرافات اخلاقی باز میدارد و او را در عرصة عفافگرایی و پاکدامنی یاری میکند همانند تلاوت آیتالکرسی پس از هر نماز؛[25] و مداومت بر تلاوت سوره ی نور.
البته در تلاوت سوره ی نور به طور ویژه سفارش شده که اگر کسی مداومت بر تلاوت این سوره داشته باشند هم خود و هم خانوادهاش هرگز گرفتار بی عفتی و انحرافات اخلاقی نخواهند شد. چنانکه امام صادق علیه السلام میفرماید:
حَصِّنوا اَموالَکُم و فُروجَکُم بتلاوةِ سُورَةِ النّورِ وَ حَصِّنوا بِها نِساءَکم فإنَّ مَن اَدمَنَ قِرائَتِهَا فی کُلِّ یَومٍ أو فی کُلِّ لیلةٍ لَمْ یَزْنِ اَحَدٌ مِنْ اَهْل بَیتِه اَبداً حتی یموت .[26]
هرکه در هر شبانهروز بر تلاوت سوره نور مداومت ورزد احدی از خانواده او هرگز تا پایان عمر، گرفتار عمل منافیعفت نخواهد شد.
بنابراین شایسته است کسانی که دغدغه عفافگرایی و پاکدامنی را دارند از تلاوت همیشگی این سوره غفلت نورزند و دیگران را نیز برای تلاوت این سوره تشویق نمایند.
پس قرآن کریم از باب اینکه کتاب هدایت و سعادت آدمی است بزرگترین سرمایه میباشد و به همین جهت لازم است دلسوزان جامعه اسلامی و متولیان امور فرهنگی این سرمایه سُتُرگ را قدر بدانند و با ارائه طرحهای گوناگون، متنوع و جذاب، تلاوت قرآن کریم را نهادینه نمایند.
یک نکته مهم در آموزش قرآن و تلاوت (تفکیک جنسیتی در تلاوت برخی از سور و آیات)
به هنگام آموزش قرآن کریم با رویکرد تعلیم و تربیت جنسی، بایستی میان مخاطبان تفکیک قائل شد؛ زیرا برخی از آموزشها، برای برخی از افراد آسیبزاست چنانکه در روایتی از رسول گرامی اسلام سفارش شده که به دختران سوره ی نور آموخته شود و از آموزش سوره یوسف به آنان خودداری گردد.[27] زیرا از آنجا که نفس آدمی دارای حالات گوناگون است[28] بیم آن میرود تا نفس امّاره برخی از دختران، حلیهگریهای زلیخایی و زنان دربار مصری را بیاموزد و در مواجهه ی با نامحرمان همان شیوههای شیطانی را به کار بندد و حال آنکه در سوره ی نور چنین آسیبهایی وجود ندارد زیرا سوره ی نور مشتمل است بر بیان اجرای حدود برای اعمال منافی با عفت؛ و نیز مشتمل است بر احکام و آداب عفافگرایی و پاکدامنی و کنترل غریزه ی جنسی. از همینرو امام صادق علیه السلام میفرماید: اموال خود را از تلفشدن، و دامان خود را از ننگ بیعفتی، با تلاوت سوره نور حفظ کنید، و زنانتان را در پرتو دستورهایش از انحراف مصون دارید که هرکس قرائت این سوره را در هر شبانهروز ادامه دهد، احدی از خانواده ی او هرگز تا پایان عمر، گرفتار عمل منافی عفت نخواهد شد. «حَصِّنوا اَموالکم و فُروجَکم بِتِلاوةِ سُورَةِ النّورِ و حَصِّنوا بها نساءَکم فإنَّ مَن اَدمَنَ قِرائَتَها فی کُلِّ یَومٍ أو فی کُلِّ یَومٍ أو کُلِّ لَیلَةٍ لَم یَزنِ اَحدٌ مِن اَهلِ بیته اَبداً حتی یموتَ».[29]
افزون بر آنچه گفته شد تلاوت قرآن کریم، ایمان به معاد و قیامت و حساب و کتاب را در وجود انسان تقویت میکند و همین ایمان به معاد و ترس از عذابهای اُخروی آدمی را از گناه و انحراف باز میدارد. و نیز عبرتگیری از سرنوشت شوم قوم لوط هم که در 12 سوره بازگو شده است تأثیر خاص خود را دارد. و دیگر اینکه تلاوت سبب میشود تا آدمی به خدا نزدیک گردد و بدین طریق از آلودگی و انحرافات فاصله بگیرد؛ چراکه آیات قرآن کریم کلام خداست و هرکه با کلام خدا بیشتر انس بگیرد به گوینده کلام نزدیکتر میشود و از محبتش بهرهمند میگردد به طوری که حاضر نمیشود آن محبت را با چیز دیگر جایگزین سازد. چنانکه امام سجاد علیه اسلام در مناجات محبین میفرماید: «الهی من ذالذی ذاق حلاوة محبتک فرام منک بدلا و من ذا الذی اَنِسَ بقربک فابتغی عنک حولا ...».[30] کیست که شیرینی محبت تو را چشید و غیر تو را برگزید.
یک پیشنهاد
شایسته است درسهایی از قرآن کریم در موضوع عفاف و پاکدامنی، از سوی نهادهای قرآنی به مربیان عزیز قرآن آموزش داده شود تا آنان این مباحث را به مخاطبان خود انتقال دهند و آنان را در عرصه عفافگرایی و کنترل غریزه یاری کنند.
[1]. میزان الحکمه، ح16503.
[2] . ح16562.
[3] . ح16552.
[4]. «وَمَرْیَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِی أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِیهِ مِن رُّوحِنَا ...».
[5]. « الزَّانِیَةُ وَالزَّانِی فَاجْلِدُوا کُلَّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا مِئَةَ جَلْدَةٍ».
[6]. «رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَیَّ مِمَّا یَدْعُونَنِی إِلَیْهِ وَإِلاَّ تَصْرِفْ عَنِّی کَیْدَهُنَّ أَصْبُ».
[7]. «قُل لِّلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ».
[8]. «فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ ...».
[9]. «فَلَاتَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ ...».
[10]. «وَلَایُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ ...».
[11]. «کُلُواْ وَاشْرَبُواْ وَلاَ تُسْرِفُواْ ...».
[12]. «الزَّانِیَةُ وَالزَّانِی فَاجْلِدُوا ...». «وَالَّذِینَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ».
[13]. «فَلَیْسَ عَلَیْهِنَّ جُنَاحٌ أَن یَضَعْنَ ثِیَابَهُنَّ ... وَأَن یَسْتَعْفِفْنَ خَیْرٌ لَّهُنَّ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ».
[14]. «وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِن وَرَاء حِجَابٍ».
[15]. «... وَوَجَدَ مِن دُونِهِمُ امْرَأتَیْنِ تَذُودَانِ ...».
[16]. «وَجَاء یَمْشِی عَلَى اسْتِحْیَاء ...».
[17]. «... وَلاَ تَعْزِمُواْ عُقْدَةَ النِّکَاحِ حَتَّىَ یَبْلُغَ الْکِتَابُ أَجَلَهُ...».
[18] . « ولا متخذی اخدان » « ولامتخذات اخدان».
[19]. «... یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لِیَسْتَأْذِنکُمُ الَّذِینَ مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ وَالَّذِینَ لَمْ یَبْلُغُوا الْحُلُمَ ...».
[20]. «لَئِن لَّمْ یَنتَهِ الْمُنَافِقُونَ وَالَّذِینَ فِی قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَالْمُرْجِفُونَ فِی الْمَدِینَةِ لَنُغْرِیَنَّکَ بِهِمْ ثُمَّ لَا یُجَاوِرُونَکَ فِیهَا إِلَّا قَلِیلًا».
[21]. «وَأَنکِحُوا الْأَیَامَى مِنکُمْ وَالصَّالِحِینَ مِنْ عِبَادِکُمْ وَإِمَائِکُمْ ...».
[22]. بیان سرنوشت قوم لوط در 12 سوره و ... .
[23]. «وَالَّذِینَ یَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ یَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاء»
[24] . امیرمؤمنان علیهالسلام: بارور شدن ایمان به تلاوت قرآن است. (میزان الحکمه، ح16499).
[25] . بنابر روایتی، هر کس آیة الکرسى را بعد از هر نماز واجب بخواند، نمازش قبول گردد و در امان خدا باشد و خدا او را از بلاها و گناهان نگاه دارد. (مصابیح الدّجى، ص1012). امام زین العابدین(علیهالسلام) نقل مىنماید که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: کسى که چهار آیه اول سوره بقره، آیة الکرسى، و دو آیه بعد از آن و سه آیه آخر این سوره را قرائت نماید، خودش و مالش دچار هیچگونه آفتى نخواهد شد، شیطان به او نزدیک نشده و قرآن را فراموش نخواهد کرد. (ثواب الاعمال، ص223).
[26]. وسائل، ج21، ص478، ب84، ح5.
[27]. وسائل، ج21، ص481، ب86، ح7. «حقُّ الولدِ علی والده إذا کان ذکراً أن یَستَغرِهَ اُمَّه و یستحسن اسمه و یعلّمه کتاب الله و یطهره و یعلمه السباحة، و إذا کانت اُنثی أن یستغره اُمّها و یستحسن اسمها و یعلمها سورة النور و لایعلمها سورة یوسف و لاینزلها الغرف و یُعجل سراحها إلی بیت زوجها». از حقوق فرزند بر پدر این است که هرگاه فرزند پسر باشد، مادرش را گرامی بدارد و نام نیک برایش برگزیند و کتاب خدا را به او بیاموزد و پاکیزهاش گرداند و شناکردن را به وی آموزش دهد. و هرگاه فرزند دختر باشد، مادرش را (مادر دختر را) گرامی بدارد و نام نیک برایش برگزیند و سوره نور را به او بیاموزد و سوره یوسف را به او آموزش ندهد و او را در غرفهها و مکانهای مرتفع جای ندهد (به جهت ایمنی از تبرّج وخودنمایی] و در تزویج او تعجیل نماید.
[28]. نفس آدمی به هنگام توجه به محرکهای مختلف دگرگون میشود مثلاً به هنگام توجه به شهوات، نفس امارة بالسوء فعال میگردد و به هنگام توجه به عواقب امور، نفس لوّامه و به هنگام توجه به خداوند و مقدراتش، نفس مطمئنه و به هنگام رضایت و خشنودی از قضای الهی به مقام رضایت بار مییابد و آنگاه مرضی پروردگار میشود.
[29]. وسائل، ج6، ص252، ثواب الاعمال، ص109. شایسته است تلاوت و تفسیر این سوره شریف در قالب طرحهای فرهنگی، فراگیر و نهادینه شود و همه افراد و جامعه را از مواهب آن بهره مند کند.
[30]. مفاتیح الجنان مناجات خمسه عشر.
تهیه و تنظیم : کانون فرهنگی تبلیغی امین
حق نشر محفوظ / با ذکر منبع بلامانع