نماز شب افزون بر فایده‌های فراوان روحی، معنوی و اُخروی، فایده‌های فراوان مادی و دنیوی نیز در پی دارد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

1ـ تندرستی

تندرستی و برخورداری از جسمی سالم، یکی از نیازها و آرزوهای بشر می‌باشد به‌گونه‌ای که بسیاری ازتلاش‌هایش برای آن هزینه می‌گردد و به همین منظور دانش‌های فراوانی را پدید آورده است. همانند علوم پزشکی با همه شاخه‌ها و رشته‌های آن، علوم تربیت بدنی و ورزشی، علوم تغذیه و ...

بی‌گمان عوامل گوناگون باید دست به دست هم بدهند تا این آرزو و نیاز تحقق یابد و آدمی از جسمی سالم برخوردار شود؛ یکی از این عوامل که از دیگر عوامل کم ‌هزینه‌تر نیز می‌باشد همان شب ‌زنده‌داری است. چنان‌که امیرمؤمنان علی علیه‌السلام می‌فرماید: شب زنده‌داری مایه تندرستی است. «قیامُ الَّیلِ مَصَحَّةٌ لِلبَدَن».^[1]  

امام صادق علیه‌السلام نیز می‌فرماید: نمازشب، درد و بیماری را از جسم‌هایتان دور می‌سازد. « عَلَیکُم بِصَلاةِ الَّیلِ ... وَ مَطرَدَةُ الدّاءِ عَن أجسادِکُم ».^[2]

2ـ خوش‌سیمایی

شکی نیست که بسیاری از افراد دوست دارند چهره‌ای زیبا و گیرا داشته باشند و برخی به همین منظور به آرایش‌های آن‌چنانی و به جرّاحی پلاستیک روی می‌آورند و در این راه پول‌های کلان خرج می‌کنند و با مشکلات و رنج‌ها و بیماریهای فراوان روبه‌رو می‌شوند و دست آخر هم از چهرة خود راضی و خشنود نمی‌گردند زیرا راه را اشتباه رفته‌اند.

اینان اگر برای حلّ این مشکل به آموزه‌های دینی روی می‌آوردند چه بسا به خواسته خود می‌رسیدند و راهکارهایی برای  خوش‌سیمایی و راضی شدن از چهره خویش می‌یافتند. چه اینکه رسول خدا صلّی‌الله‌علیه‌و‌آله‌ فرموده است: هر که نماز شب زیاد بخواند به‌هنگام روز، خوش‌سیما باشد. «مَن کَثُرَ صَلاتُهُ بِالَّیلِ حَسُنَ وَجهُهُ بِالنّهارِ».^[3]

از امام سجاد علیه‌السلام سؤال شد: چرا  شب‌ زنده‌داران از  همه ی مردم خوش‌سیماترند؟! فرمود: چون  با خداوند  خلوت می‌کنند، خدا نیز جامه‌ای از نور بر آنان می‌پوشاند. « ... لِِأنَّهُم خَلَوا بِاللهِ فَکَساهُمُ  اللهُ مِن نُورِه ».^[4]

امام صادق علیه‌السلام  نیز می‌فرماید: نماز شب چهره را سفید و نورانی می‌کند. « صَلاةُ الَّیلِ تُبَیِّضُ الوَجهَ...».^[5]

3ـ خوش‌بویی

برخی از افراد بدنی بدبو دارند، و در مواردی هیچ دارو و عطری نمی‌تواند بوی بدِ بدن آنها را برطرف سازد. لیکن شکی نیست که برای هر عیب و دردی، راه درمان وجود دارد، اینک یکی ازعواملی که می‌تواند بوی بدن را برطرف کند و آدمی را خوشبو گرداند همان نماز شب است. چنان‌که امام صادق  علیه‌السلام  می‌فرماید: «صَلاةُ الَّیل تُطَیِّبُ الرِّیحَ»^[6]  نماز شب انسان را خوشبو می‌کند.^[7]

4ـ جلب ‌کنندة رزق و روزی

مسئله تأمین نیازهای مادی یکی از دغدغه‌های همیشگی انسان است و به همین جهت ـ اگر از دستش برآیدـ به صورت افراطی به جمع‌آوری ثروت می‌پردازد تا در روز نیاز و گرفتاری، به کمکش آید.

چه بسیارند کسانی که برای تأمین نیازهای مادی و جمع‌آوری ثروت، حقوق دیگران را پایمال می‌کنند؛ به رشوه‌ و رباخواری روی می‌آورند؛ دزدی و اختلاس می‌نمایند؛ مرتکب قتل می‌شوند؛ چندین شغل را اشغال می‌کنند و از خواب و استراحت و رسیدگی  به همسر و فرزند و تربیت آنان غفلت می‌ورزند؛ با حرص و ولع و آز در هر کجا که از دستشان بر‌آید سرمایه‌گذاری می‌کنند؛ به شغل‌های حرام روی می‌آورند؛ کم‌ می‌فروشند؛ احتکار می‌کنند؛ در معامله و خرید و فروش، غش و تقلب را روا می‌دارند؛ برای جلب مشتری و فروش جنسِ نامرغوب حاضرند دروغ بگویند؛ مانکن‌ها، مجسمه‌ها و تصویرهای محرّک نصب می‌کنند؛ به همکاران خود تهمت می‌زنند، پشت سرشان بدگویی و غیبت می‌کنند؛ بخل و حسد و حرص می‌ورزند؛ واجبات مالی خویش ـ همانند خمس و  زکات ـ را نمی‌پردازند؛ از نماز خویش می‌دُزدند و آن را در اول وقت و به جماعت اقامه نمی‌کنند؛ از انفاق و دست‌گیری نیازمندان، و خیرات و وقف امتناع می‌ورزند؛ از دیدن میهمان به وحشت می‌افتند؛ قرض‌الحسنه نمی‌دهند؛ و... .

چرا ؟! زیرا اینان می‌پندارند خود، روزی‌دهنده خویشند و به همین جهت به هر حرامی آلوده می‌شوند. لیکن آنان‌که اهل نماز شب هستند هیچ‌یک از این گرفتاریها را ندارند؛ چه اینکه نماز شب بستر رزق و روزی حلال و مشروع را می‌گستراند و آنان را از پیمودن مسیرهای حرام باز می‌دارد. چنان‌که امام صادق علیه‌السلام می‌فرماید: نماز  شب روزی می‌آورد. «صَلاةُ الَّیل تَجلِبُ الرِّزقَ ».^[8]

آری کسی که اهل نماز شب باشد نگران تأمین نیازهای  مادیش نمی‌باشد و به هیچ‌یک از گناهان یاد شده گرفتار  نمی‌شود؛ او همواره در پی شغلی مفید، مشروع و مناسب با استعدادها و توانایی‌های خویش است و اطمینان دارد با تلاش طبیعی و عادی، روزیش را خداوند می‌رساند. علاوه که به هیچ شغل و پُست و مقامی دل نمی‌‌بندد و آنگاه که وظیفه‌اش را در تغییر  شغل و پست و مقام بداند به‌راحتی از آن پست و شغل چشم می‌پوشد؛ زیرا او رازق خویش را فقط خدای خویش می‌داند و به همین جهت همواره آزاد است و حاضر نیست لذّت آزادییی را که ازمعرفت به رزّاقیت خدا به دست آورده است با چیز دیگر تعویض کند.

یک نکته

از آنجا که نماز شب در سلامتی جسم و زیبایی چهره و جلب رزق و روزی تأثیر دارد می‌تواند یکی از موضوعاتِ مسائلِ اقتصاد اسلامی به‌شمار آید و در اندیشه ی اقتصادی نوین (سیستم اقتصادی نوین) مورد بحث و بررسی قرار گیرد.^[9]

نکته‌ای دیگر

لازم به‌ ذکر است که نماز شب  نباید به قصد و انگیزه ی رسیدن به فایده‌های مادی و دنیوی آورده شود بلکه باید به نیت « قُربَةً اِلی الله » و  به جهت خشنودی پروردگار و انجام فرمان الهی اقامه گردد که در این صورت اگر مصلحت انسان باشد از آثار دنیوی آن نیز بهره می‌برد. « چون‌که صد آید، نود هم پیش ماست ».

نماز شب، تعداد رکعات، کیفیت و وقت آن

نماز شب یازده رکعت می‌باشد به‌شرح زیر:

ـ چهار تا دو رکعت (همانند نماز صبح) به نیّت نماز شب.

ـ دو رکعت به نیت نماز شَفْع؛ که بهتر است در رکعت اول بعد از حمد سوره « قُل اَعُوذُ بِرَبِّ النّاس » خوانده شود و در رکعت دوم سوره « قُل اَعُوذُ بِرَبِّ الفَلَق ».

ـ یک رکعت به نیت نماز وَتْر؛ که بهتر است بعد از حمد سه مرتبه سوره توحید را بخواند و سپس سوره‌هایالفلق و الناس. در قنوت نماز وتر نیز ـ در صورت توانایی ـ برای چهل مؤمن دعای خیر کند و طلب آمرزش نماید؛ و نیز هفتاد مرتبه استغفار کند (اَستَغفِرُاللهَ رَبِّی وَ اَتُوبُ اِلیه)؛ و در صورت امکان سیصد مرتبه «اَلْعَفْو»  بگوید.^[10]

آسان‌گیری در نماز 

نماز شب همانند دیگر نمازهای مستحبی اذان و اقامه ندارد و نیز می‌توان آن را به‌هنگام راه رفتن، رانندگی و... خواند و رکوع و سجود را با ایماء و اشاره به‌جا آورد. و در این هنگام رو به قبله بودن شرط نیست و در صورت کمی وقت می‌توان از خواندن سوره صرف‌نظر کرد و به حمد بسنده نمود و خواندن قنوت نیز ضرورت ندارد.

پس با این اوصاف نماز شب مختصر را می‌توان در مدت 15 دقیقه برگزار کرد. و البته بیش از این نیز تخفیف داده‌اند و آن اینکه اگر کسی  به هر دلیلی نمی‌تواند همه رکعات نماز شب را به جا آورد به همان سه رکعت نماز شفع و وتر اکتفا کند و از آن غفلت نورزد.^[11]

ناگفته نماند نماز شبی که مفصّل باشد و بیش از دو ساعت طول بکشد نیز می‌توان برگزار کرد لیکن فراموش نشود  که بایستی  هر کسی کِشش و نشاط روحی خویش را در نظر آورد و خود را با بزرگانی که پنجاه سال در این راه تمرین کرده‌اند مقایسه ننماید. و در امور مستحبی بر خود سخت نگیرد. و آنها را بر خویش تحمیل نکند. زیرا چنین کاری هم در روایات نهی شده است و هم اثرات بسیار منفی روحی و روانی دارد.

به‌طورکلی انجام ‌دادن مستحبات از روی اکراه و اجبار سودی ندارد و اینکه فرموده‌اند: « برترین کارها دشوارترین آنهاست»^[12]، از واجبات که بگذریم، در امور مستحبی، مراد کارهای دشواری است که اشتیاق و میل قلبی و روحی نیز باشد. زیرا در روایات سفارش کرده‌اند: « هرگاه قلبتان نشاط داشت به‌کارهای مستحبی روی آورید و به آنها بپردازید و هرگاه قلب اشتیاق نداشت و تمایلی نشان نداد، به همان واجب و اندک، بسنده کنید».^[13]

و نیز فرموده‌اند: «هرگاه مستحبّات به واجبات زیان رسانند آنها را رها سازید».^[14]  بنابراین اگر کسی نماز شب طولانی برگزار کند و آنگاه  نماز صبحش قضا شود یا با خواب‌آلودگی نماز صبح را بخواند، چنین نماز شب طولانی و مفصّل سودی ندارد و در واقع می‌توان گفت که خداوند چنین نماز شبی را از این فرد نمی‌خواهد و وقتی کاری را خدا  نپسندد، انجام آن کار مقرِّب نمی‌باشد و پاداشی نخواهد داشت. چه اینکه آنچه مقرِّب است همان عبودیّت است و اطاعت‌پذیری، نه عبادت! زیرا فرق است بین عبادت و عبودیّت.[15]

آری آن عبادتی که ریشه در عبودیّت داشته باشد و امر و فرمان خدا به آن تعلّق گرفته باشد آن عبادت مقرِّب است؛ ولی اگر امر و فرمان خدا به آن تعلق نگرفته باشد نه‌تنها مقرِّب نیست بلکه آدمی را از خدا دور می‌سازد!!

آری ممکن است عبادت زیاد و تحمّل ‌سختی‌های‌ آن، سبب شود تا آدمی ـ همانند مُرتاض‌ها ـ کارهای خارق العاده انجام دهد لیکن اگر چنین عبادتی ریشه در امر و فرمان‌خدا نداشته باشدمقرِّب نمی‌باشد و هیچ پاداش اُخروی نیز نخواهد داشت.

بنابراین کسانی که می‌خواهند از طریق عبادت به کمال برسند باید توفیق عبادت با نشاط، و از روی میل و رغبت را از خداوند بخواهند و آنگاه اگر چنین شرایطی برایشان فراهم شد به اندازه‌ای که اشتیاق دارند به عبادات مستحبی بپردازند آن هم در صورتی که کاری واجب و مهم‌تر، وا گذاشته نشود.

وقت نماز شب

وقت نماز شب از نیمه‌شب آغاز می‌شود و تا اذان صبح ادامه دارد.^[16]  لیکن بهترین اوقات نماز شب و ـ به‌ویژه سه رکعت شفع و وتر ـ  وقت سحر و پیش از اذان صبح است. و اگر کسی به هر دلیل نمی‌تواند نماز شب را در وقت مقرّرش بخواند، می‌تواند آن را قبل از نیمه‌شب بخواند و یا اینکه به هنگام روز قضا نماید و البته به‌فرموده روایات: قضای آن به هنگام روز بهتر است.^[17]