عبادت خداوند و ارتباط با  پروردگار, سرچشمه ی همه خوبی‌ها و عامل بازدارنده  از همه بدی‌هاست؛ چه اینکه عبادت، آدمی را به بارگاه قدس‌حضرت اِلاه نزدیک می‌کند و او را از ناپاکی‌ها و آلودگی‌ها دور می‌سازد.

بی‌شک هر عبادتی که خالصانه آورده شود چنین  ویژگی دارد لیکن در میان انواع گوناگون عبادت‌ها، نقش و جایگاه نماز در بازداشتن از گناهان و آلودگی‌ها بی­بدیل است. چنان‌که قرآن می‌فرماید: « إنَّ الصَّلاةََ تَنهَی عَنِ الفَحشاءِ وَ الْمُنکَر ...»[1]   به یقین نماز [آدمی را] از کارهای بسیار زشت و  کارهای ناپسند باز می‌دارد.

امیرمؤمنان علی­ علیه‌السلام  نیز می‌فرماید: نماز دژ و سنگری است در برابر یورش‌ها و حمله‌های شیطان. «الصَّلاةُُ حِصنٌ مِن سَطَواتِ الشَّیطانِ ».[2]

در  روایتی آمده است که به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌ گفتند: فلان کس روز نماز می‌خواند و شب دزدی می‌کند! حضرت فرمود: نمازش  او را از این کار باز خواهد داشت. «... إنَّ  صَلاتَهُ لَتَردَعُهُ ».[3]

در روایتی دیگر آمده است: مردی همراه رسول خدا^(ص)‌ نماز می‌گذارد و در عین حال کارهای زشت نیز انجام می‌داد! هنگامی که شرح حال او را برای حضرت باز گفتند، فرمود: همانا نمازش، روزی او را از زشتکاری باز خواهد داشت. پس دیری نگذشت که آن مرد توبه کرد [و از کارهای زشت دست کشید]. «...إنَّ صَلاتَهُ تَنهاهُ یَومًا مَّا، فَلَم یَلبَث أن تابَ ».[4]

نماز نخواندن و این همه گناه کردن!!

در تفسیر کبیر رازی آمده است: « در یکی از کوچه‌های مدینه، زنی صیحه می‌زد و با صدای بسیار بلند گریه می‌کرد و می‌گفت: مرا نزد پیامبر^(ص) ببرید [ او را نزد حضرت بردند] رسول خدا ^(ص)  او را دید و پرسید چه شده است؟!

زن گفت:  ای رسول خدا ^(ص) در غیاب همسرم زنا کردم و در نتیجه بچه‌ای  از  زنا زاییدم! آنگاه بچه را درون خُمِ سرکه انداختم تا اینکه بچه مُرد [ و در سرکه حَل شد] سپس آن سرکه را فروختیم!! آیا ] با این همه جنایت[ راهی برای توبه من وجود دارد؟

رسول خدا ^(ص) فرمود: اما مجازات زنا آن است­که سنگسار شوی؛ و مجازات قتل فرزند جهنم است؛ و فروش آن سرکه نیز گناه بزرگی است؛ لیکن یقین دارم همانا تو نماز عصر را ترک کرده‌ای ]که در نتیجه مرتکب این همه گناه شده‌ای!![ ».^[5]

آری از آنجا که نماز نخواندن و  ترک کردنِ آن یک گناه بسیار بزرگ است می‌تواند این همه آثار منفی در پی داشته باشد و سبب فروغلتیدن در سایر گناهان شود.

افزون براین رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌ فرموده است: میان مسلمان و کافر فاصله‌ای جز این نیست که نماز واجب را عمداً ترک کند یا از روی سبک شمردن آن را نخواند. « ما بینَ الْمُسلِمِ وَ بینَ الکافِرِ إلا أن یَترُکَ الصَّلاةَ الفَریضَةَ مُتَعَمِّدًا ...».^[6]

و نیز فرموده است: مرز میان ایمان و کفر، ترک نماز است. « بَینَ الایمانِ وَ الکُفرِ تَرکُ الصَّلاةِِ ».^[7]

از آنچه گفته شد می‌توان نتیجه گرفت که یکی  از عوامل مهم بازدارنده  از گناهان و از جمله بی‌عفتی‌ها و انحرافات جنسی، به ­پا داشتن نماز و اهمیت دادن به آن است. چنان‌که در بررسی علل و عوامل موفقیت شهید «امین» در میدان مبارزه با نفس نیز به این نکته با اهمیت برمی‌خوریم که وی اهل عبادت و پای‌‌بند به نماز بوده است. زیرا در نامه ی نمونه و ماندگارش آورده است: « من بعضی وقت­ها فکر می­کنم که او (دختر خاله‌اش) مانند شیطانی است­که ازآسمان به زمین­آمده تا تمام عبادات چندین ساله ی من ­را دود و نابود کند».^[8]

نماز چگونه آدمی را از گناه و انحراف باز می‌دارد؟

یکی از راه های کنترل غرایز و از جمله کنترل غریزه ی جنسی، ایمان قلبی و یاد خداست که از طریق کردار نیک به‌دست می‌آید. کردار نیک هم مصادیق فراوانی دارد، به ­گونه‌ای که شامل همه دستورهای دینی می‌شود. یکی از آن دستورها روزه‌داری است که توضیح آن در جلد اول گذشت. دیگر از کردارهای نیک به‌پاداری نماز است. و بلکه پایه و اساس همه کردارهای نیک نماز است. چرا ‌که به‌فرموده روایات: نماز ستون دین است؛ اگر این ستون استحکام داشته باشد و درست برپا شود دیگرِ دستورهای دین و کردارهای نیک نیز به­کار می‌آید و سود می‌بخشد؛ همان­گونه که اگر ستون خیمه برپا شود خیمه نیز برپا می‌شود. و اگر ستون محکم نباشد یا مایل شود و یا بشکند، خیمه نیز فرو می‌آید و میخ و طناب و چادر هم سود نمی‌بخشد.^[9]

پس نماز اگر همانند ستونی استوار، درست برپا شود  دیگرِ کردارهای نیک نیز بر آبادانی این خیمه می‌افزاید و بدین طریق ایمان قلبی و یاد خدا در دل و  روح انسان بارور می‌‌شود و به همان اندازه آدمی را از گناه و انحراف باز می‌دارد.

امید است آسیب‌شناسان اجتماعی و روان‌شناسان عزیز در باره اثرات مثبت نماز، بیشتر پژوهش نمایند و سپس نتایج آن را در اختیار مسئولان و مردم مسلمان قرار دهند تا قدر و منزلت این موهبت الهی بیشتر شناخته شود و در نتیجه به این عامل مهم بازدارنده از انحرافات و گناهان بیشتر توجه گردد و دست‌کم اندکی از  بودجه‌های عظیم دستگاه‌های امنیتی، انتظامی و قضایی، به فرهنگ‌سازی و ترویج این عامل مهم بازدارنده از گناهان و انحرافات اختصاص یابد. به‌گونه‌ای که مردم عزیزمان و به‌ویژه جوانان خداجو به‌طور خودجوش در هر جا یاد نماز را زنده گردانند و در هر کوی و برزن، و  پارک و تفریحگاه، و مدرسه و دانشگاه، و محل کار و اداره، نماز را به‌پا دارند و روزانه چندین بار پرواز  در ملکوت را تجربه کنند و بدین‌گونه خود را از شرّ گناهان و انحرافات برهانند.

نماز بازدارنده از گناهان و انحرافات، چگونه نمازی است؟

بی‌شک نماز بازدارنده از گناهان، نمازی است که حتّی‌المقدور همه ی شرایط و اجزاء آن درست آورده شود؛ چه اینکه برای اقامه یک نماز صحیح و کامل، ده ها دستور و ویژگی باید رعایت گردد که در رساله‌های توضیح المسائل مراجع بزرگوار تقلید به آنها اشاره شده است. بنابراین هر کسی باید ـ از باب رجوع به متخصص و کارشناس فنّ ـ به رساله مرجع تقلیدش مراجعه کند و برای فهم درستِ آن از روحانیان دانا کمک بگیرد.

متأسفانه اشکالات فراوانی در چگونگی غسل، وضو و نماز برخی از نمازگزاران وجود دارد که برای آموزش درست آنها  بایستی چاره‌ای اندیشه شود و برنامه‌ریزی کلان فرهنگی ـ آموزشی صورت پذیرد.

افزون بر دستورهایی که در رساله‌های مراجع معظم تقلید در بارة نماز وجود دارد ـ که بایستی دانسته شود و مورد عمل قرار گیردـ یک‌سری آداب و اسراری نیز هست که اگرکسی آنها را یاد بگیرد و به‌کار بندد بهره ی بیشتری از نمازش می‌برد.

امام صادق علیه‌السلام به شخصی به نام «رَزّام» فرمودند: « برای نماز چهار هزار حدّ است؛ سپس به مطالبی در آداب و اسرار نماز اشاره نمودند و بعد اضافه کردند: نمازگزار زمانی که چنین نمازی به‌جا آورد آن نماز، نمازی خواهد بود که نمازگزار را از کارهای زشت و ناپسند بازمی‌دارد».^[10]

جوانان عزیز در این باره می‌توانند به کتابهای آدابُ الصَّلاة  امام خمینی^(ره) و سپس به سِرُّ الصَّلاة  ایشان مراجعه کنند و آنها را از محضر اساتید وارسته درس بگیرند و با عمل کردن به دستورالعمل‌ها، همانند کوه های استوار در برابر شهوت‌ها و هواهای نفسانی بایستند.

یک سفارش مهم

شایسته است دوست‌داران عفاف و پاکدامنی، نماز را در مسجد، و به جماعت، و در اول وقت اقامه نمایند. چرا که به تأخیر انداختن نماز و گاهی قضا شدن آن، سبب ضایع گشتن نماز و سبک شمردن آن می‌شود و سبک شمردن نماز نیز با کمال أسف، پیروی از شهوت‌ها را در پی می‌آورد. چنان‌که قرآن می‌فرماید:    « فَخَلَفَ مِن بَعدِهِم خَلفٌ أضَاعُوا الصَّلاةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَوات»^[11] بعد از ایشان (انبیاء الهی) فرزندان  ناشایستی روی کار آمدند که نماز را ضایع و تباه کردند و از شهوت‌ها پیروی نمودند.

امام صادق علیه‌السلام می‌فرماید: «ضایع کردنِ نماز آنها به این بود که آن را از اوقات مقرّرش به تأخیر می‌انداختند».[12]

پس معلوم می‌شود که حتی آن دسته از فرزندان انبیاء الهی با اینکه از نسل‌های شایسته بودند و دودمان پاکی داشتند و نماز نیز می‌خواندند لیکن چون در اول وقت نماز نمی‌گزاردند ـ و بدین‌گونه آن را سبک می‌شمردند ـ نتیجه‌اش این شد که از شهوت‌ها پیروی کردند![13]

بنابراین اگر کسی نماز می‌خواند و در عین حال گرفتار گناه، و گرفتار انحرافات جنسی است بایستی  به کیفیت و چگونگی نمازش اهمیت بیشتری بدهد.

« نماز شب» و تأثیر شگرف آن در بازداشتن از گناهان و انحرافات

به جز از نمازهای واجب، نمازهای مستحبی فراوانی  نیز وجود دارند که همگی در بازداشتن از گناه و انحراف موثر هستند لیکن در این میان «نماز شب» از ویژگی ممتازی برخوردار است. چنان‌که رسول خدا^{(صلی الله علیه و آله)} می‌فرماید: بر شما باد به شب زنده‌داری که آن شیوه شایستگان پیش از شماست؛ به‌راستی شب زنده‌داری  مایة تقرّب به خدا وبازداشتن از گناه است.^[14]

نقش نماز شب در تکامل روحی و معنوی ـ و پرورش استعدادهای حقیقی و الهی انسان 

نکته‌ها و ناگفته‌ها دربارة اسرار شب ‌زنده‌داری و سحرخیزی و نقش آن در تکامل روحی و معنوی، و پرورش استعدادهای حقیقی و الهی انسان  به اندازه‌ای زیاد است که می‌طلبد دانشمندانی در رشته‌های عرفان و روان‌شناسی به تحقیق و پژوهش روی آورند و مقاله‌ها و کتابها عرضه کنند؛ چرا که قرآن می‌فرماید: پاسی از شب را زنده بدار و به نماز شب بپرداز؛ باشد که پروردگارت تو را به مقامی والا برانگیزد. « وَ مِنَ الَّیل فَتَهَجَّد بِهِ نافِلَةً لَکَ عَسَی اَن یَبعَثَکَ رَبُّکَ مَقامًا مَحمُودًا »^[15]

آری به نظر می‌رسد برای هر انسانی در عالم حقیقت، مقامی والا و ستوده وجود دارد که یکی از راه های رسیدن به آن مقام، سحرخیزی و نماز شب است.

هر گنج سعادت که خدا داد به حافظ                                 از یُمنِ دعای شب و وِردِ سحری بود

بی‌شک نیمه ی شب و به‌ویژه هنگامه ی سحر، در تکامل روحی و معنوی انسان بسیار تأثیرگذار است. چرا که زمان‌‌ها از حقیقتی برخوردارند که دانش بشر هنوز به آن دست نیافته است لیکن در قرآن و روایات، به وجود چنین حقیقتی برای زمان‌ها اشاره شده است.

هنگامه ی شب، حالتی ملکوتی و توجهی خاص در شخص نمازگزار پدید می‌آورد که دور از تظاهر (خودنمایی) و ریا، در خلوت شب با خدای خویش به راز و نیاز  می‌پردازد و قرب به پروردگار را احساس می‌کند.

از سوی دیگر سکوت شب انسان را به تفکر در آفاق و اَنفُس* وا می‌دارد؛ تفکری که سرانجام راه‌یابی به پروردگار و معرفت و یقین است. و از این رو پیامبر^(ص) شب­ها این آیات را تلاوت می‌کرد: « إنَّ فی خَلقِ السَّمَواتِ وَ الاَرضِ وَ اختِلافِ الَّیل وَ النَّهارِ لَاَیَاتٍ لِاُولِی الاَلبابِ ...» ^[16]

امام صادق علیه‌السلام در باره ی اهمیت نماز شب می‌فرماید: « هر کار نیکی که بنده می‌کند، در قرآن برایش ثوابی ذکر شده است مگر نماز شب که از بس نزد خدا پُر اهمیت است ثواب آن را معلوم نکرده است و فرموده: «تَتَجافی جُنوُبُهم عَن  المضاجِعِ ... فَلا تَعلَمُ نَفسٌ ما أُخفِیَ لَهُم مِن قُرَّةِ أعیُنٍ جَزاءً بِما کانُوا یَکسِبُونَ»^[17]پهلوهایشان را از بسترها دور می‌کنند... و هیچ کس نمی‌داند به پاداش آنچه می‌کرده‌اند چه مایه ی شادمانی برایشان نهفته شده است».[18] 

در اهمیت نماز شب همین بس که در روایتی رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌  امیرمؤمنان علیه‌السلام را چهار بار به نماز شب سفارش کردند. « عَلَیکَ بِصَلاةِ الَّیلِ ـ یُکَرِّرُها أربَعاًـ ».^[19]

نکته دیگر و قابل توجه  این است‌که نماز شب،  سبب پاکسازی گناهان می‌گردد؛ چه اینکه امام صادق علیه‌السلام در باره ی این آیة قرآن: « إنَّ الحَسَناتِ یُذهِبنَ السَّیِّّئاتِ »^[20]  ـ همانا  خوبی‌ها و کارهای نیک، بدی‌ها را از بین می‌بردـ فرموده: « نماز شب مؤمن، گناهی را که در روز مرتکب  شده است از بین می‌برد».^[21]

امام حسن‌عسکری علیه‌السلام نیز می‌فرماید: « إنَّ الوُصُولَ إلی اللهِ سَفَرٌ لا یُدرَکُ إلّا بِامتِطاءِ الَّیلِ »^[22]همانا رسیدن به خدا « و قرب الهی »  درک نمی‌شود مگر اینکه آدمی شب را مرکب راهوار خود قرار دهد [ و در آن به عبادت  و راز و نیاز با پروردگار خویش بپردازد].