در كتاب‌هاي حديث، روايات فراواني در مذّمت موسيقي و آوازه‌خواني وارد شده است كه برخي از اين احاديث در حرمت گوش دادن به آواز و موسيقي است؛ و برخي در حرمت آوازه‌خواني و نواختن آلات و ادوات موسيقي؛ و بعضي هم در حرمت مزد دادن به نوازندگان و خوانندگان و حرمت مزد گرفتن آنان مي‌باشد؛ و برخي ديگر نيز در حرمت ساخت و خريد و فروش و نگه‌داري آلات و ادوات موسيقي است.[1]

اينك براي آگاهي تنها به چند حديث درباره حرمت گوش­دادن به موسيقي اشاره مي‌گردد. از جمله اينكه در حديثي آمده است:

مردي به امام صادق† (علیه السلام) عرض كرد: پدر و مادرم فداي شما باد، همانا من همسايگاني دارم كه آنان را كنيزاني است كه آواز مي‌خوانند و عود مي‌نوازند. گاهي اوقات كه به دستشويي مي‌روم، براي اينكه ساز و آواز آنها را بشنوم، نشستنم را طول مي‌دهم. حضرت به او فرمود: اين كار را نكن. مرد گفت: به خدا قسم از روي قصد آن‌جا نمي‌روم بلكه آوازي است كه به گوشم مي‌شنوم. حضرت فرمود: مرحبا به تو! مگر نشنيده‌اي كه خداي عزّوجّل مي‌فرمايد:  )إنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ و الفؤادَ كُلُّ اولئك كَانَ عَنْهُ مَسْئولاً[[2] همانا گوش ‌و چشم و دل، از همه اينها بازخواست مي‌شود؟ آن مرد گفت: انگار اين‌آية كتاب خداي عزوجلّ را از هيچ عجم و عربي نشنيده‌ام. ان‌شاء‌الله ديگر اين كار را تكرار نمي‌كنم و از خداوند آمرزش مي‌طلبم، حضرت فرمود: برخيز و غسل ]توبه[ كن و به‌خاطر اين كار از خدا آمرزش بخواه، زيرا گناه بزرگي مرتكب شده‌اي و چه سرنوشت بدي خواهي داشت اگر به همين حال بميری... .[3]

امام رضا† (علیه السلام) نيز مي‌فرمايد:

إستِماعُ الاوتارِ مِنَ الكَبائر.[4]

گوش دادن به آلات موسيقي از گناهان كبيره است.  

«نافع» مي‌گويد:  

«ابن عمر» آواز ني‌اي را شنيد، انگشتانش را در گوش‌هاي خود فرو كرد و دور شد و به من گفت: اي نافع! چيزي مي‌شنوي؟ من گفتم: نه. در اين هنگام انگشتانش را از گوش­هاي خود برداشت و گفت: من همراه پيامبر… بودم كه چنين صدايي را شنيد  و يك چنين كاري كرد.[5]

فايده‌هاي پرهيز از موسيقي

كسي كه براي خدا از موسيقي بپرهيزد افزون بر اينكه از زيان‌هاي بسيار فراوان موسيقي در امان مي‌ماند، از نغمه‌ها و آواهاي بي‌مانند بهشتي نيز بهره‌مند مي‌گردد. چنان‌كه امام صادق† (علیه و السلام) مي‌فرمايد:

در بهشت درختي وجود دارد كه خداوند به بادهاي بهشتي فرمان مي‌دهد كه به ­حركت درآمده به اين درخت برخورد كنند و از آن صداهاي دلنشيني به­ گوش مي‌رسد كه مردم صدايي به زيبايي  و دلنشيني آن  نشنيده­اند. سپس فرمودند: اين موسيقي ناب و دلنشين مخصوص كساني است كه به‌خاطر ترس از خداوند، شنيدن موسيقي را در دنيا ترك كرده باشند.[6]

زيان‌هاي موسيقي از دیدگاه روایات اسلامی

موسيقي مبتذل علاوه بر تحريك شهوت، زيان‌هاي فراوان ديگري نيز در پي دارد كه به برخي از آنها اشاره مي‌شود و سپس توضیح مختصر آن تقدیم می­گردد:

1ـ فقر و ناداري

2ـ برچيده شدن بركت از مال و زندگي

3ـ مصيبت‌هاي بسيار بزرگ

4ـ قساوت قلب

5ـ نـفـاق

6ـ محروميت از معاشرت با مؤمنان

7ـ عامل بي‌غيرتي

8ـ عذاب و آتش

1ـ فقر و ناداري

فقر و ناداري يكي از مصيبت‌هايي است كه همه انسان‌ها از آن بيمناك‌اند و بسياري از تلاش‌ها، آينده‌نگري‌ها و پس‌اندازها براي رهايي از اين مصيبت مي‌باشد. بي‌گمان عوامل گوناگون در ايجاد اين پديده نقش دارند كه يكي از آن عوامل موسيقي و آوازه‌خواني است. چنان‌كه امام صادق† (علیه السلام) مي‌فرمايد:

اَلْغِناءُ يُورِثُ الْفَقْرَ .[7] 

موسيقي[8] و آوازه خواني، فقر و ناداري به ­جا مي‌گذارد.

2ـ برچيده شدن بركت از مال و زندگي

مسئله بركت در مال و زندگي و ماندگاري نعمت‌ها يكي از واقعيت‌هاي انكار ناپذيري است كه همه مؤمنان كم و بيش به آن اعتقاد دارند و آن‌را در زندگي خود يا ديگران مشاهده كرده‌اند. بي‌شك رعايت تقواي الهي يكي از عوامل مهم نزول بركت در مال و زندگي مي‌باشد. و به‌عكس گناه و به‌ويژه موسيقي يكي از عوامل برچيده شدن بركت از زندگي است. چنان‌كه پيامبر گرامي اسلام…  (صلی الله علیه و آله) مي‌فرمايد:

لا تَدْخُلُ المَلائكَة بَيتاً فيه خَمْرٌ أو دفٌّ أو طَنْبُورٌ أو نَرْدٌ، وَ لا يُسْتَجابُ دعاؤهُم، وَ تُرتَفَعُ عَنهُم البَرَكَة .[9]

خانه‌اي كه در آن شراب يا دايره يا تنبور يا نَرد [و وسیله قمار] باشد فرشته‌ها در آن خانه وارد نمي‌شوند و دعايشان برآورده نمي‌گردد و بركت از آنان برداشته مي‌شود.

3ـ مصيبت‌هاي بسيار بزرگ

هيچ اتفاقي در اين جهان رخ نمي‌دهد و هيچ مصيبت بزرگي بر انسان فرود نمي‌آيد جز اينكه علل و عواملي دارد. از ديدگاه اسلام يكي از عوامل نزول مصيبت‌هاي بسيار بزرگ، موسيقي و آوازه‌خواني است. چنان‌كه امام صادق (علیه السلام) † مي‌فرمايد:

  بَيْتُ الغِناءِ بَيْتٌ لا تُؤمَنُ فيهِ الْفَجِيعَةُ... .[10]

خانه‌اي كه در آن موسيقي و آوازه‌خواني باشد از مصيبت‌هاي بسيار بزرگ در امان نمي‌باشد.

 4 ـ قساوت قلب

قساوت قلب و سنگدلي نوعي بيماري رواني است كه زمينه بسياري از جنايت‌ها را فراهم مي‌كند. از ديدگاه روان‌شناسي اسلامي يكي از عوامل رشد اين بيماري، موسيقي و آوازه‌خواني مي‌باشد. چنان‌كه رسول خدا…  (صلی الله علیه و آله) فرموه است:

ثَلاثٌ يُقْسِينَ الْقَلْبَ: استماعُ اللَّهْوِ و طَلَبُ الصَّيد، وَ إتيانُ بابِ السُّلطانِ .[11]

سه چيز قساوت قلب مي‌آورد و دل را سخت مي‌گرداند: 1ـ گوش فرا دادن به لهو (موسيقي و آوازه‌خواني) 2ـ شكار  3ـ رفت و آمد به‌درگاه پادشاه.

5 ـ نـفـاق

نفاق و دو چهره‌گي نيز از ديدگاه روان‌شناسي اسلام يكي از بيماري‌هاي سخت رواني مي‌باشد كه هم‌مرز با كفر و بي‌ديني است. برخي از رفتارها و كردارها سبب رويش و تشديد اين بيماري مي‌شود كه موسيقي و آوازه‌خواني يكي از آنها است. چنان‌كه رسول خدا…  (صلی الله علیه و آله) مي‌فرمايد:

‌اَلغِناءُ يُنْبِتُ النِّفاقَ في القَلْبِ.[12]

موسيقي و آوازه‌خواني، نفاق ‌در دل مي‌روياند.  

امام صادق† (علیه السلام)  نيز مي‌فرمايد:

الغِناءُ يُورِثُ النِّفاقَ .[13]

موسيقي و آوازه‌خواني، نفاق بر جاي مي‌گذارد.

و در روایتی دیگر فرموده است:

الغِناءُ عُشُّ النِّفاقِ .[14]

موسيقي و آوازه‌خواني، لانه و آشيانه نفاق است.

6ـ محروميت از معاشرت با مؤمنان

از آنجا كه انسان موجودي اجتماعي است، هم از جنبه مادي و تجارت و معاملات، و هم از جنبه رواني و عاطفي، نياز به ارتباط و معاشرت با ديگران دارد و در اين ميان، معامله و معاشرت با افراد باايمان و مذهبي از هر جهت امن‌تر و بهتر است. ليكن كساني كه با موسيقي اُنس دارند از اين موهبت بزرگ محروم مي‌گردند. زيرا آنگاه كه از امام صادق† (علیه السلام) درباره موسيقي و آوازه‌خواني پرسيده شد حضرت فرمود:

يُسئلَ عن الغناء وَ اَنا حاضِرٌ  فَقالَ: لاتَدْخُلُوا بُيوتاً اللهُ مُعْرِضٌ عَنْ أهْلِها .[15]

به خانه‌ها (و مكان‌هايي) كه خداوند از اهل آنها روي برگردانده [و آنان را از رحمتش محروم نموده] وارد نشويد [و با آنها معاشرت و معامله و ارتباط نداشته باشيد].

7ـ عامل بي‌غيرتي

واكنش در برابر بي­عفتي ديگران را «غيرت» گويند كه از ديدگاه مكتب روان‌شناسي اسلام يكي از ويژگي‌هاي رواني و صفات پسنديده‌اي است كه خانواده و ناموس انسان را از انحرافات اخلاقی باز مي‌دارد و در مقابل، «بي‌غيرتي» يكي از صفات زشت و بيماري‌هاي بسيار سخت رواني است كه ناموس آدمي را به منجلاب فساد مي‌كشاند.

بی­گمان عوامل گوناگون در رشد و نمو اين بيماري نقش دارند كه يكي از آنها موسيقي و آوازه خواني است. چنان‌كه امام صادق† (علیه السلام) مي‌فرمايد:

إنَّ شَيطاناً يُقالُ لَهُ: اَلقَفَندَر، إذا ضُرِبَ فِي مَنزِلِ الرَّجُلِ أربَعينَ صَباحاً بِالبَربِط، وَ دَخَلَ عَليهِ الرِّجالُ وَضَعَ ذلِکَ الشَّيطان کُلّ عُضوٍ مِنهُ عَلي مِثلِه مِن صاحِبِ البَيت، ثُمَّ نَفَخَ فِيهِ نَفخَةً فَلايُغار بَعدها حَتي تُؤتَي نَساؤُهُ فَلايُغار .[16]

شيطاني وجود دارد كه به آن «قَفَندَر» گفته مي‌شود، آنگاه كه در خانه مردي چهل روز موسيقي نواخته شود و مردان به آنجا وارد شوند آن شيطان هر يك از اعضاي بدنش را بر اعضاي صاحبخانه مي‌نهد سپس در آن مي‌دمد، در نتيجه ديگر آن مرد غيرت نمي‌ورزد تا جايي كه اگر بر زنانش [و دخترانش] تجاوز شود از خود غيرت نشان نمي‌دهد (و مانع نمي­شود).

8 ـ عذاب و آتش

پيش از اين اشاره شد كه رفتارها و كردارهاي ما است­كه جهان بي‌پايان بعد از مرگ را مي‌سازد، نيكي‌ها و عبادت‌ها، نعمت‌هاي بهشتي را؛ و گناهان، عذاب‌هاي جهنمي را.

از جمله گناهاني كه عذاب و آتشِ آن، آدمي را فرا مي‌گيرد همين موسيقي و آوازه‌خواني است. چنان‌كه رسول خدا… (صلی الله علیه و آله) مي‌فرمايد:

يُحْشَرُ صَاحِبُ الطُّنْبُورِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ هُوَ أَسْوَدُ الْوَجْهِ وَ بِيَدِهِ طُنْبُورٌ مِنْ نَارٍ وَ فَوْقَ رَأْسِهِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ بِيَدِ كُلِّ مَلَكٍ مِقْمَعَةٌ يَضْرِبُونَ رَأْسَهُ وَ وَجْهَهُ وَ يُحْشَرُ صَاحِبُ الْغِنَاءِ مِنْ قَبْرِهِ أَعْمَى وَ أَخْرَسَ وَ أَبْكَمَ وَ يُحْشَرُ الزَّانِي مِثْلَ ذَلِكَ وَ صَاحِبُ الْمِزْمَارِ مِثْلَ ذَلِكَ وَ صَاحِبُ الدَّفِّ مِثْلَ ذَلِكَ .[17]

كسي كه تنبور داشته باشد در روز قيامت در حالي كه چهره‌اش سياه و در دستش تنبوري از آتش است محشور مي‌گردد و بر فراز سرش هفتاد هزار فرشته و در دست هر فرشته‌ گُرزي كه بر سر و صورتش مي‌زنند. و كسي كه اهل موسيقي و آوازه‌خواني است نيز در حالي كه كور و كر و لال است از قبرش محشور مي‌شود و زناكار و دارندة ناي و دايره نيز اين‌چنين محشور مي‌گردند.

«محمدبن مسلم» مي‌گويد: از امام باقر† (علیه السلام) شنيدم كه مي‌فرمود:

غنا (موسيقي و آوازه‌خواني) از جمله گناهاني است كه خداوند عزوجل براي آن وعده آتش داده است و اين آيه را تلاوت فرمود: ) وَ مِنَ الناس مَن يَشْتَري لَهْوَ الحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَن سَبيلِ اللهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ يَتَّخِذَها هُزُواً اولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ مُّهِينٌ([18] و برخي از مردم، كساني‌اند كه سخن بيهوده را خريدارند تا بي هيچ دانشي ]مردم را[ از راه خدا گمراه سازند و راه خدا را به ريشخند گيرند، اينان برايشان عذابي خواركننده خواهد بود.^[19]